Byddai datganoli cyllido isadeiledd rheilffyrdd yn helpu i uno Cymru, medd Rhun ap Iorwerth

Byddai datganoli y cyfrifoldeb a’r cyllid am isadeiledd rheilffordd i Gymru yn caniatau i ni greu rhwydwaith reilffordd a allai wirioneddol uno’r genedl, medd Aelod Cynulliad Plaid Cymru Ynys Môn Rhun ap Iorwerth.

Yr wythnos hon, croesawodd y Gweinidog Cysgodol dros Economi a Chyllid adroddiad gan Lywodraeth Cymru yn amlinellu cynlluniau i gael pwerau dros isadeiledd rheilffordd wedi’i ddatganoli i Gymru – rhywbeth mae Plaid Cymru wedi bod yn galw amdano ers amser maith.

Mae ystadegau yn dangos mai dim ond 1% o holl gyllid llywodraeth y DU ar gyfer gwella isadeiledd rheilffordd a gafodd ei fuddsoddi yn y rhwydwaith yng Nghymru, er bod 11% o’r rhwydwaith rheilffordd gyfan yng Nghymru.

Bu’r AC Plaid yn dadlau mai ‘arian mân’ fyddai’n ei gostio i fuddsoddi mewn creu rhwydwaith rheilffordd i uno’r genedl, o’i gymharu â’r £150bn sy’n cael ei wario ar rai o’r prosiectau isadeiledd rheilffordd mawr yn Lloegr ar hyn o bryd.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Rydw i’n croesawu’n fawr yr adroddiad sy’n amlinellu gweledigaeth i gymryd rhagor o gyfrifoldeb am ddatblygu isadeiledd rheilffyrdd. Rydw i’n ei groesawu fo am ein bod ni fel plaid wedi bod yn galw am hyn ers blynyddoedd lawer. Mae o’n adlewyrchu’r hyn yr ydym ni wedi bod yn ei ddweud, a’r consensws sydd wedi datblygu o fewn y Senedd.

“Rydym yn gwybod bod yna danfuddsoddi dybryd wedi bod yng Nghymru — dim ond 1 y cant o’r arian sydd ar gael i wella rhwydwaith Prydain yn cael ei wario yng Nghymru, er fod 11 y cant o’r rheilffyrdd yma.”

“Rydw i’n falch o weld y cyfeiriad at agor coridor i lawr y gorllewin, at fuddsoddi o Amlwch drwodd i Fangor ac wedyn ar draws drwy Gaernarfon i lawr tuag at Aberystwyth, agor y llinell yna o Aberystwyth i Gaerfyrddin, lawr i Abertawe. Mae’n rhaid inni gael yr uchelgais yma.

“Mae pobl yn dweud fod y rhain yn fuddsoddiadau mawr, ond edrychwch ar y buddsoddiad sy’n digwydd yn Lloegr ar hyn o bryd, lle mae gennych chi £56 biliwn yn mynd i HS2, £30 biliwn yn mynd i Crossrail 2, £70 biliwn yn mynd i Transport for the North. Pres mân ydy’r hyn rydym ni’n sôn amdano fo er mwyn creu isadeiledd rheilffordd sy’n wirioneddol yn gallu ein huno ni fel gwlad – mae’n rhaid i ni gael y gallu i fuddsoddi mewn ehangu ein rheilffyrdd.”

Rhaid rhannu adroddiad chwythu chwiben Betsi Cadwaladr – Plaid Cymru

Mae ACau Plaid yn galw ar Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr i weithredu’n dryloyw ar adroddiad annibynnol i wasanaethau Therapi Iaith a Lleferydd (TILL) yng Ngogledd Cymru.

Codwyd pryderon difrifol am nad yw’r adroddiad ymchwilio sydd yn ymwneud â llywodraethu clinigol a diogelwch cleifion yn yr adran TILL yn y Bwrdd Iechyd wedi rhannu’r canlyniadau gyda’r rhai a gododd y pryderon.

Dywed AC Ynys Môn Rhun ap Iorwerth ac AC Arfon Sian Gwenllian y dylid cael tryloywder llawn. Codwyd materion amrywiol yn ymwneud â gwasanaethau yn gyntaf yn 2014 gan gyn-aelod o staff, a chyflwynwyd pryder arall trwy’r broses ‘Safe Haven’ yn 2016, gan arwain at ymchwiliad annibynnol.

Ysgrifennodd Mr ap Iorwerth at y Bwrdd Iechyd ar 31 Gorffennaf 2019 yn gofyn am rannu’r adroddiad a derbyniodd ymateb gan y Cadeirydd, Mark Polin, yn nodi y bydd cyfranwyr i’r ymchwiliad wedi cyfranu gan ddisgwyl bod hon yn broses gyfrinachol, a bod y Bwrdd yn bwriadu rhyddhau casgliad y swyddog adolygu a’i argymhellion ar gyfer gweithredu.

Mae’r cais Rhyddid Gwybodaeth yn datgelu nad yw cyfranwyr wedi cael unrhyw gyfathrebiad efo’r Bwrdd Iechyd ers hynny, er i’r adroddiad gael ei gwblhau ym mis Ebrill 2019.

Dywedodd Rhun ap Iorwerth AC:

“Mae’n bwysig fod pob corff cyhoeddus yn gweithredu’n dryloyw pan godir pryderon difrifol, ac mae’n amlwg, ar y mater hwn, bod achwynwyr yn siomedig iawn gyda’r modd mae’r Bwrdd Iechyd wedi delio hefo’r mater hyd yn hyn.

“Os ydi’r Bwrdd yn aseinio aelod o staff i ffurfio set o argymhellion yn seiliedig ar yr adroddiad heb rannu ei gynnwys gyda’r rhai a gyflwynodd y cwynion – hyd yn oed fersiwn wedi ei olygu – sut y gall yr unigolion hynny fod yn sicr bod y materion a godwyd wedi cael eu trin yn agored ac yn dryloyw?”

Ychwanegodd Sian Gwenllian AC:

“Rydyn ni’n gwybod y gall plant sydd ddim yn cael y cymorth sydd ei angen arnyn nhw gyda’i cyfathrebu fod yn ioddef effeithiau gydol oes ar eu haddysg, cyflogaeth, iechyd meddwl, lles ac ati.

“Fel ACau, rydyn ni wedi dod ar draws nifer o achosion ble mae plant wedi aros yn hir am therapi, neu wedi profi therapi anaddas – un achos yn nodi aros hir am therapi yn Gymraeg, er enghraifft.

“Er ein bod yn falch bod yr ymchwiliad yma wedi’i gynnal, mae’n rhaid i ni edrych ar ei ganfyddiadau er mwyn symud y gwasanaeth ymlaen.”

Dywedodd cyn-aelod o staff o fewn gwasanaethau TILL yn BCUHB a gyflwynodd y pryderon fod yr adroddiad hwn ‘yn llawer rhy arwyddocaol i gael ei gladdu’, gan ychwanegu:

“Disgrifiodd yr ymchwilydd ei hun tra’n ysgrifennu’r adroddiad ei fod yn dasg enfawr. Cyfrannodd 32 o unigolion – llawer ohonynt mewn perygl sylweddol iddynt eu hunain – ynghylch pryder systemig gwasanaethau gwael i blant.

“Mae pryder sylweddol ynglŷn â gwastraff diofal adnoddau staff yn ogystal â diwylliant sy’n cael ei yrru gan dargedau ble roedd diddordebau rheolwyr yn drysu buddiannau plant a theuluoedd. Mae hyn yn fater llywodraethu clinigol.”

Rhaid i Lywodraeth Cymru fynd i’r afael ag argyfwng cyllido Llywodraeth Leol, meddai Rhun ap Iorwerth

Rhaid i Lywodraeth Cymru wneud mwy i fynd i’r afael â’r pwysau aruthrol y mae Awdurdodau Lleol yng Nghymru yn eu hwynebu ar ôl degawd o lymder, meddai Aelod Cynulliad Plaid Cymru dros Ynys Môn Rhun ap Iorwerth.

Ar ôl dioddef toriadau mewn termau real i’w cyllidebau dros nifer o flynyddoedd, mae Awdurdodau Lleol yng Nghymru yn wynebu pwysau o dros £ 250m ar gyfer y flwyddyn ariannol sydd i ddod, ac mae Rhun ap Iorwerth, Gweinidog Cysgodol Plaid Cymru, yn credu bod rhaid i Lywodraeth Cymru wneud mwy i gynorthwyo Cynghorau ledled Cymru i ymdopi â’r pwysau yma, neu wynebu toriadau pellach i wasanaethau hanfodol.

Mewn cwestiwn i Weinidog Cyllid Llywodraeth Cymru, Rebecca Evans, yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru ddydd Mercher, gofynnodd Mr ap Iorwerth am sicrwydd y byddai cynnydd mewn cyllid Llywodraeth Leol ar gyfer y flwyddyn i ddod yn cael ei flaenoriaethu, ac atebodd y Gweinidog gan nodi bod Llywodraeth Cymru eisiau cynnig y ‘setliad gorau posibl’.

Gan rybuddio am y posibilrwydd o doriadau pellach i wasanaethau hanfodol, ymatebodd Mr ap Iorwerth, gan ddweud:

“Nid yw Llywodraeth Cymru, gan ddweud eu bod am roi’r ‘setliad gorau posibl’ i Lywodraeth Leol, yn fy llenwi â hyder, ac rwy’n weddol siŵr nad yw wedi rhoi llawer o hyder i Gynghorau ledled Cymru ychwaith.

“Yn y gorffennol mae setliad gwastad ar gyfer Llywodraeth Leol wedi’i werthu fel newyddion da, ond dydi o ddim yn hynny. Yn ol Cyngor Sir Ynys Môn bydd angen £6m arnyn nhw i er mwyn aros fel mae nhw. Dyna ydi realiti’r sefyllfa.

“Mae cynghorau’n wynebu pwysau o dros chwarter biliwn o bunnoedd yn y flwyddyn ariannol nesaf a gyda chyllidebau wedi cael eu torri mewn disgresiwn yn y gorffennol, nid oes unman ar ôl i gynghorau fynd rwan heb dorri gwasanaethau, ac addysg plant ac ni allwn fforddio i dorri rheiny.

“Bu’n rhaid i Gyngor Sir Ynys Môn wneud y penderfyniad anodd i gynyddu treth y cyngor hyd at 10% y llynedd. Ni allant feddwl am ei gynyddu yr un faint y flwyddyn nesaf, ac mae llawer o gynghorau eraill yn wynebu’r un broblem.

“Ni allwn fynd yn ôl at drethdalwyr Cymru a gofyn iddynt lenwi’r bwlch, oherwydd mae pwysau anhygoel arnynt eisoes – rhaid i Lywodraeth Cymru roi mwy o arian i Lywodraeth Leol i ddatrys yr argyfwng cyllido hwn.”

‘Buddugoliaeth” i Rhun ap Iorwerth, am ddeunydd adolygu prawf theori gyrru iaith Gymraeg fydd ar gael ar-lein cyn bo hir.

Croesawyd cam a fydd yn galluogi mwy o siaradwyr Cymraeg i ddiwygio a pharatoi ar gyfer eu prawf gyrru ar-lein drwy gyfrwng y Gymraeg gan AC Plaid Cymru Rhun ap Iorwerth yr wythnos hon, ar ôl codi ‘r mater gyda Llywodraeth Cymru.

Mae profion theori wedi bod ar gael ers talwm i’w cwblhau yn y Gymraeg, ond mae diffyg adnoddau adolygu ar-lein Cymraeg wedi golygu bod llawer o siaradwyr Cymraeg wedi dewis diwygio a sefyll y prawf yn Saesneg.

Mewn cwestiwn i Weinidog Llywodraeth Cymru, Eluned Morgan heddiw ynghylch y mater hwn, cadarnhawyd y byddai deunydd adolygu’r Gymraeg ar gael ar-lein cyn diwedd y flwyddyn, gyda’r posibilrwydd o ddatblygu ap adolygu yn y Gymraeg hefyd.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Mae hwn yn fater yr wyf wedi bod yn ymwneud ag o ers cryn amser, gan fynd yn ôl i 2014 pan oeddwn mewn trafodaethau gyda’r Asiantaeth Safonau gyrru cerbydau (DVSA) ar destun profion theori iaith Gymraeg, ac argaeledd deunyddiau adolygu.

“Mae’r profion wedi bod ar gael i’w cynnal yn y Gymraeg ers peth amser bellach ledled y wlad, ond gan nad yw’r deunydd adolygu ar gael ar-lein yn Gymraeg yr hyn sydd wedi digwydd yw bod pobl wedi dewis adolygu yn Saesneg a gwneud y prawf yn Saesneg hefyd.

“Rwy’n falch bod camau yn cael eu cymryd yn awr i unioni hynny ac rwy’n edrych ymlaen at weld y deunyddiau ar gael i yrwyr sy’n siarad Cymraeg ddiwedd y flwyddyn yma.

“Derbyniais lythyr ym mis Ionawr 2015 yn amlinellu cynigion i ailedrych ar gostau a manteision posibl datblygu gwasanaeth ymarfer profion theori ar-lein yn Gymraeg. Mae wedi cymryd pedair blynedd a hanner ers hynny, ond byddaf yn cymryd y newyddion yma fel buddugoliaeth fach.

AC Ynys Môn yn cwestiynu’r Prif Weinidog ynghylch diwygio’r cynllun nofio am ddim.

Fe allai diwygio cynllun poblogaidd sy’n cynnig sesiynau nofio am ddim i blant dan 16 oed ar Ynys Môn arwain at oblygiadau sylweddol iawn i wasanaethau hamdden ar yr ynys, rhybuddiodd Aelod Cynulliad Plaid Cymru, Rhun ap Iorwerth.

Disgwylir i’r cynllun nofio am ddim newydd ddisodli’r cynlluniau presennol sydd yma yn Ynys Môn, ond bydd y gyllideb ar gyfer y gweithgaredd yn cael ei thorri yn ei hanner, gan adael twll du pum ffigur yng nghyllideb hamdden y Cyngor Sir, ar adeg pan fo cyllid eisoes yn dynn, yn sgil toriadau cyllidebol.

Cododd AC Rhun ap Iorwerth y mater yma yn siambr y Cynulliad brynhawn Mawrth yn sesiwn gwestiynu’r Prif Weinidog Mark Drakeford, gan amlinellu’r sefyllfa yma ar Ynys Môn a sut mae Awdurdodau Lleol ledled y wlad wedi defnyddio grantiau fel hyn i helpu cydbwyso’r llyfrau mewn amser o gyni ariannol.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Mae goblygiadau sylweddol wrth i’r cynllun presennol ddod i ben. Boed o’n gywir neu ddim, roedd y cynllun yma wedi dod yn rhan allweddol o’r ffordd y mae Llywodraeth Leol yn talu am ei gwasanaethau hamdden oherwydd y toriadau anghynaladwy a wnaed i’w cyllidebau cyffredinol yn ystod y blynyddoedd diwethaf.

“Byddai’r gyllideb ar gyfer nofio am ddim yn Ynys Môn o dan y cynllun diwygiedig yn gweld y Cyngor yn derbyn dim ond hanner yr arian cyfredol, ac yn syml ni allant lenwi’r bwlch hwnnw o ryw £ 30,000.

“Rhaid i ni weld ymrwymiad gan Lywodraeth Cymru i ddarparu cyllid ychwanegol i Lywodraethau Lleol mewn termau real ar gyfer y flwyddyn sydd i ddod, ond wrth drafod nofio am ddim yn benodol mae’n bwysig ystyried gwerth ychwanegol cyllid o’r fath o ran buddion iechyd yn lleihau straen yn y dyfodol ar y GIG a pha effaith mae’r penderfyniad yma yn ei gael ar genedlaethau’r dyfodol.

“Dywedodd y Prif Weinidog y bydd pedwar cynllun newydd yn digwydd yma ym Môn o ganlyniad i’r diwygiad yma, a byddaf yn cadw llygad barcud ar y buddion y mae’r mentrau newydd yma yn eu cynnig i’r ynys.”

Plaid Cymru’n barnu Yellowhammer fel “ergyd ddeuol” i Ynys Môn

Mae Plaid Cymru wedi cyhuddo Llywodraeth y DU o ddangos “dirmyg” tuag at Ynys Môn wedi i ddogfennau Operation Yellowhammer fethu a sôn am yr ynys o gwbl.

Dywedodd Aled ap Dafydd, ymgeisydd San Steffan y Blaid dros Ynys Môn, fod y ddogfen yn “ergyd ddeuol” i’r ynys, oherwydd effeithiau ofnadwy cyflafan Brexit di-gytundeb, ac oherwydd nad yw’r ddogfen yn asesu’r effaith ar Gaergybi o gwbl.

Dywedodd Aelod Cynulliad yr ynys, Rhun ap Iorwerth, fod diffyg asesiad o sut byddai cyflafan Brexit di-gytundeb yn effeithio’r ynys yn golygu fod y llywodraeth yn gwneud dim i leddfu effaith Brexit di-fargen, a fyddai’n drychineb.

Rhybuddiodd Mr ap Iorwerth y byddai Brexit di-fargen, a methu paratoi ar gyfer hynny, yn peryglu lleihad eithafol mewn masnach drwy Gaergybi, colled swyddi, ac o bosib troi Ynys Môn yn faes parcio i resi o lorïau’n aros i deithio rhwng Gaergybi a Dulyn.

Cyhoeddwyd Operation Yellowhammer, sef asesiad y llywodraeth o effaith Brexit di-fargen, ddydd Mercher, wedi i ASau gymeradwyo cynnig cyn cael eu haddoedi, yn mynnu ei gyhoeddi.

Mae’r ddogfen yn rhybuddio am brinder bwyd a meddyginiaethau, cynnydd mewn pris tanwydd, ac anhrefn sifil mewn achos Brexit di-fargen.

Dywedodd Gweinidog Cysgodol Plaid Cymru dros yr Economi a Chyllid ac Aelod Cynulliad Ynys Môn Rhun ap Iorwerth:

“Mae dogfen Yellowhammer yn dangos cyn lleied mae Llywodraeth y DU yn poeni am Ynys Môn. Mae’r ddogfen yn dangos asesiad y llywodraeth ei hun o faint o gyflafan byddai Brexit di-fargen, gyda prinder mewn bwyd a meddyginiaethau allweddol.

“Byddai oedi gwael ger porthladdoedd yn amharu ar ein hynys yn ofnadwy. Mae Brexit di-fargen yn peryglu lleihad eithafol mewn masnach drwy Gaergybi a bygythiad sylweddol i swyddi. Mae hynny yn ogystal â’r ffaith os bydd rhaid i lorïau giwio i deithio rhwng Caergybi a Dulyn, y perygl yw troi Ynys Môn yn faes parcio.

“Ac ar ben hynny, mae’r dogfen yn methu’n llwyr â gwneud unrhyw asesiad o sut byddai Brexit di-fargen yn effeithio Ynys Môn. Yr hyn mae hynny o reidrwydd yn ei olygu yw fod Llywodraeth y DU yn gwneud dim o gwbl i leihau’r effeithiau hynny.”

Dywedodd ymgeisydd San Steffan Plaid Cymru dros Ynys Môn Aled ap Dafydd:

“Mae rhyddhau dogfen Yellowhammer yn ergyd ddeuol i Ynys Môn. Nid yn unig ydyw effeithiau dinistriol Brexit di-fargen yn gwbl glir ond mae Llywodraeth y DU wedi dangos dirmyg llwyr tuag at Ynys Môn a’i phobl.

“Trwy beidio gwneud unrhyw asesiad o gwbl o’r effaith ar Gaergybi a thagfeydd ar yr ynys, mae Llywodraeth ddiofal hon y DU wedi profi unwaith cyn lleied mae’n gwybod am Ynys Môn a’i phobl, ac yn poeni amdanynt hyd yn oed yn llai.

“Byddaf yn gwarchod Ynys Môn rhag cawlach San Steffan. Nid oes bargen yn bodoli sydd cystal â’n bargen bresennol: masnach ddiffrithiant a Chymru allfrydig yn yr Undeb Ewropeaidd.”

‘Mae hi’n amser i ail-adeiladu fel cenedl annibynnol’ – Rhun ap Iorwerth

Gweinidog Economi Cysgodol Plaid Cymru yn mynd i’r afael â ‘cham positif’ Annibyniaeth Cymru mewn dadl Brexit

Mae’r hyn sy’n digwydd yn San Steffan gyda Llywodraeth y DU yn benderfynol o bwyso i Brexit ddigwydd ar yr 31ain o Hydref yn ‘ddicter cyfansoddiadol’, yn ôl y cynnig a gyflwynwyd ar y cyd gan Plaid Cymru a Llywodraeth Cymru i’w drafod yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru heddiw.

Dadleuodd Aelod Cynulliad Plaid Cymru dros Ynys Môn Rhun ap Iorwerth y pwynt yma, gan nodi bod gweithredoedd diweddar Llywodraeth y DU yn atgoffa rhywun o beryglon sylweddol Brexit heb Gytundeb, gan nodi tystiolaeth glir o’r ‘niwed penodol ac acíwt’ byddai gadael yr UE yn ei achosi.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Heddiw rydym yn falch o gyflwyno cynnig sy’n datgan gweithredoedd diweddar Llywodraeth Prydain yn warth cyfansoddiadol, ac sydd hefyd yn ein hatgoffa o beryglon difrifol gadael yr Undeb Ewropeaidd heb gytundeb.

“Mae yna rybuddion am y bygythiad i swyddi. Rhybuddion am anhrefn gan Ffederasiwn y Busnesau Bach. Rhybuddion gan gwmnïau recriwtio – bod Brexit eisoes yn achosi prinder gweithwyr mewn rhai sectorau, a llawer, llawer mwy o rybuddion tebyg.

“Er fy mod i bob amser wedi gwrthwynebu unrhyw Brexit, mae’r dystiolaeth yn glir ynglŷn â niwed penodol ac acíwt Brexit heb Cytundeb … a nid ni yn unig ni yn Plaid Cymru sy’n dweud hynny.”

Gwnaeth Gweinidog Cysgodol yr Economi a Chyllid Plaid Cymru sylw angerddol dros annibyniaeth i Gymru fel rhan o’i gyfraniad i’r ddadl, gan ychwanegu bod yn rhaid i’r mater fod ar yr agenda genedlaethol er mwyn cynnig cyfle a ffresni i’r wlad.

Gan ychwanegu ei gred ei bod yn bryd i Gymru ailadeiladu fel cenedl annibynnol, dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Mae yna gam positif yn agored i ni fel cenedl fach – ac mae’n rhaid ei fod ar yr agenda. Mae wedi bod ar ein hagenda ers amser maith wrth gwrs, rwyf bob amser wedi cefnogi annibyniaeth fel modd i greu dyfodol newydd i osod cyfeiriad newydd i Gymru.

“Mae annibyniaeth yn air emosiynol. Gellir ei gamddefnyddio a’i dwistio, ond rydyn ni’n gwybod beth mae’n ei olygu i Gymru, ac i mi mae’n creu cyfle, ffresni. Her? Ie, ond gwir obaith hefyd.

“Unigedd yw Brexit. Genedigaeth gwladwriaeth Gymreig yw rhyngwladoliaeth a phartneriaeth – o fewn cyd-destun Prydeinig ac Ewropeaidd. Mae Brexit yn unig. Mae annibyniaeth Cymru yn gynhwysol. Fy mreuddwyd yw i Gymru adeiladu ei dyfodol fel un cyfartal ag eraill. Dim gwell. Dim ond cyfartal.

“Mae Brexit yn adeiladu waliau. Mae adeiladu Cymru newydd yn ymwneud ag adeiladu pontydd. Fe allwn i ddatblygu balchder gwirioneddol o fod yn Ynysoedd Prydain pe bai Cymru yn wlad annibynnol. Ein cymdogion yn yr ynysoedd hyn yw ein ffrindiau.

“Mae’r hyn rydyn ni wedi bod yn dyst iddo dros y blynyddoedd Brexit yma: y celwyddau, yr anoddefgarwch, a’r bennod gywilyddus ddiweddaraf hon o danseilio democratiaeth, yn peri i mi gywilyddio bod yn rhan o’r wladwriaeth Brydeinig hon. Mae’n bryd ailadeiladu.”

Cymerwch waith Orb i ddwylo cyhoeddus i arbed swyddi lleol – Plaid Cymru

Rhaid i Lywodraeth Cymru wneud “popeth yn ei gallu” i atal y cau fydd yn “ergyd enbyd”

Wrth ymateb i’r newyddion am gau canolfan Orb Electrical Steels yng Nghasnewydd, dywedodd gweinidog cysgodol Plaid Cymru dros yr economi, Rhun ap Iorwerth,

“Mae hyn yn newyddion enbyd i’r gweithlu a’u teuluoedd, ac y mae’n newyddion drwg iawn i’r diwydiant cynhyrchu dur ac economi ehangach Cymru. Gwneuthurwr dur arbenigol yw Orb, a gallai fod yn un o’r prif gyfranwyr i egin-fusnesau posib yng Nghymru gan gynnwys ynni adnewyddol a chynhyrchu cerbyd trydan.

“Rwyf wedi galw dro ar ôl tro am uwch-gynhadledd o bwys am ddyfodol economaidd Cymru. Mae hyn yn dystiolaeth bellach pam ei bod yn bwysicach nac erioed canoli mor glir ag sydd modd ar y bygythiadau sy’n ein hwynebu, a’r cyfleoedd sy’n rhaid chwilio amdanynt yn y cyfnod hynod ansicr hwn.”

“Mae Plaid Cymru yn gofyn i Lywodraethau Cymru a’r DG i ymchwilio i bob ymyriad posib – o fuddsoddi ar y cyd i hyd yn oed ei gymryd i ddwylo preifat, gan mor bwysig yw cadw’r gallu arbenigol hwn.”

Ychwanegodd Aelod Cynulliad Plaid Cymru dros Ddwyrain De Cymru, Delyth Jewell,

“Mae hyn yn newyddion ofnadwy i’r gweithwyr dur ymroddedig, ac yr wyf yn teimlo yn fy nghalon dros bawb y mae cyhoeddiad heddiw yn effeithio arnynt. Mae angen i Lywodraeth Cymru wneud popeth yn ei gallu i geisio achub y swyddi hyn a dylent ystyried cymryd y gwaith i ddwylo cyhoeddus, gan y gallai’r cynhyrchion arbenigol ddaw o’r gwaith chwarae rhan bwysig yn natblygiad y sector adnewyddol sydd mor strategol bwysig yng Nghymru.

“Dylent hefyd fynnu cyfarfod yn syth ar y lefel uchaf gyda phenaethiaid Tata i bwyso arnynt eu cyfrifoldeb i gynnal ymrwymiadau a wnaethant cyn hyn i’w gweithlu, gan mai dim ond llynedd y cytunodd y gweithwyr i dderbyn darpariaethau pensiwn llai hael yn gyfnewid am warant y gallent gadw eu swyddi. Er fy mod yn deall y cynigir cyfle i’r gweithwyr adleoli, dyw hyn ddim yn bosib i lawer sydd â gwreiddiau dwfn yn yr ardal, ac sydd heb y modd i ddadwreiddio eu bywydau ar fyr rybudd.

“Mae angen codi cwestiynau unwaith eto am y modd mae Llywodraeth Cymru fel petaent wedi eu synnu gan gyhoeddiad am golli swyddi yn y sector gweithgynhyrchu yng Nghymru, byddaf yn gofyn am esboniad gan Weinidog yr Economi am beth mae’n wneud i geisio amddiffyn y swyddi hyn dros yr ychydig fisoedd nesaf.”

Rhun ap Iorwerth yn croesawu darpar-ymgeiswyr cryf i gynrychioli Ynys Môn yn San Steffan

Pedwar enwebiad i ddod yn ymgeisydd Seneddol Plaid Cymru Ynys Môn.

Mae Ynys Môn yn sicr o gael ymgeisydd rhagorol i fod yn Aelod Seneddol Plaid Cymru wedi i bedwar unigolyn gynnig eu henwau. Bydd Aled ap Dafydd, Carmen Smith, Carwyn Jones a Vaughan Williams yn gofyn am gefnogaeth aelodau’r Blaid ar yr ynys mewn cyfarfod arbennig yn Llangefni ar Medi 14eg.

Dywedodd yr AC dros yr Ynys, Rhun ap Iorwerth:

“Gyda gwleidyddiaeth Prydain mewn argyfwng a San Steffan ar chwal, mae’n bwysicach nac erioed bod gennym gynrychiomydd cryf i frwydro drosom, ac yn Aled, Carwyn, Carmen a Vaughan rydym yn sicr o gael hynny.

“Rydw i’n ddiolchgar i’r pedwar am gynnig eu henwau a thrwy hynny ganiatau ymgyrch a dewis o safon mor uchel. Rwy’n edrych ynlaen am drafodaeth ddifyr a phwysig am ddyfodol Môn a dyfodol Cymru, ac wrth gwrs byddwn i gyd yn uno wedyn i gefnogi’r un gaiff ei ddewis, wrth i ni weithio dros gael cynrychiolydd Plaid Cymru i godi llais drosom yn Llundain unwaith eto.”