AC Ynys Môn yn croesawu cydweithrediad ymchwil newydd ar gyfer y Tywysog Madog

Mae’r newyddion am bartneriaeth rhwng Llywodraeth Cymru ac Ysgol Gwyddorau Cefnfor Prifysgol Bangor i ddefnyddio Llong Ymchwil y Tywysog Madog wedi ei groesawu gan Aelod Cynulliad Plaid Cymru dros Ynys Môn Rhun ap Iorwerth, sydd wedi bod yn arwain yr ymgyrch i sicrhau dyfodol i’r llong.

Bydd llong ymchwil Prifysgol Bangor, y Tywysog Madog, yn cael ei defnyddio i gasglu data o’r moroedd o amgylch Cymru a fydd yn cynorthwyo Llywodraeth Cymru i gyflawni ei gofynion tystiolaeth morol a physgodfeydd.

Mae cytundeb rhwng Prifysgol Bangor a P&O yn sicrhau dyfodol y llong tan 2021, ond mae sicrwydd y Tywysog Madog y tu hwnt i hynny yn aneglur ar hyn o bryd, a dyna arweiniodd at gynnig Mr ap Iorwerth y llynedd y dylai’r llong gael ei mabwysiadu fel llong ymchwil genedlaethol i Gymru ar ôl i’r cytundeb cyfredol ddod i ben.

Gyda’r cyhoeddiad diweddar am gydweithrediad rhwng Llywodraeth Cymru, P&O a’r Brifysgol, mae’r Aelod Cynulliad yn obeithiol y gall y newyddion yma arwain at gydweithrediad mwy hirdymor wrth symud ymlaen a fyddai’n sicrhau defnydd pellach y llong yn y dyfodol.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Mae’r newyddion yma yn ganlyniad ymgyrch hir i sicrhau dyfodol y Tywysog Madog, sy’n olygfa eiconig ar Gulfor y Fenai ac yn symbol o ragoriaeth Ysgol Gwyddorau Cefnfor Prifysgol Bangor.

“Er mai cydweithrediad cychwynnol rhwng Llywodraeth Cymru, Prifysgol Bangor a P&O am ddwy flynedd ydyw, gobeithiaf y gall fod yn ddechrau partneriaeth hirdymor a all fynd rhywfaint o’r ffordd i ddatgloi potensial amgylchedd morol anhygoel Cymru.

“Mae ardal forol Cymru yn cynnwys adnoddau naturiol gwerthfawr ac amrywiol a all ddarparu cyfleoedd economaidd a chymdeithasol sylweddol a chyfrannu at les y genedl a chenedlaethau’r dyfodol. Ond, mewn gwirionedd, ni wyddom bron ddim am yr adnoddau hynny.

“Mae gennym yr adnodd sydd ei angen arnom i newid hynny: y Tywysog Madog. Rwy’n falch iawn o weld Llywodraeth Cymru yn gwireddu ac yn sicrhau potensial y llong hon ar gyfer y dyfodol wrth gynnal yr ymchwil hanfodol yma, gan weithio ar y cyd â’r tîm rhagorol ym Mhrifysgol Bangor.”

Angen mynd i’r afael â phroblem “ddifrifol” sy’n wynebu deintyddiaeth, yn ôl Rhun ap Iorwerth AC

Mae gan y diffyg mewn deintyddion ledled Ynys Môn a’r rhanbarth ehangach oblygiadau real iawn i iechyd ddeintyddol yn yr ardal, a rhaid mynd i’r afael â hyn ar frys, yn ôl AC Plaid Cymru Rhun ap Iorwerth.

Dros y misoedd diwethaf, yn dilyn newyddion am ddeintyddfeydd yn cau ar draws yn y rhanbarth, mae AC Ynys Môn wedi bod mewn trafodaethau rheolaidd â Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr ynghylch eu cynlluniau i fynd i’r dasg o sicrhau bod cleifion ledled Ynys Môn yn cael mynediad at driniaeth ddeintyddol rheolaidd trwy ddeintyddfa lleol.

Ym mis Ebrill 2019, nododd gohebiaeth gan y Bwrdd Iechyd at Mr ap Iorwerth y dylai cleifion yr oedd yn mynychu’r practis ‘Cathedral Walk’ ym Mangor ‘gysylltu â phractis sy’n gyfleus iddynt’ i holi a fyddai modd iddynt gymeryd cleifion a’i pheidio, gan awgrymu bod dod o hyd i ddarparwr gwasanaeth deintyddol arall yn broses cymharol hawdd yn yr hinsawdd presennol.

Yn dilyn cyhoeddiadau niferus am gau deintyddfeydd eraill ers hynny, mae AC Plaid Cymru wedi bod mewn gohebiaeth bellach â’r Bwrdd Iechyd a mae nhw wedi cyfaddef bod eu holl gapasiti ychwanegol ‘cymedrol’ wedi llenwi’n gyflym, gan gyfaddef nad yw hyn wedi cyflenwi’r angen yn sgil cau’r deintyddfeudd diweddar.

Mae’r Bwrdd Iechyd hefyd yn cyfaddef eu bod yn rhagweld ‘y bydd y sefyllfa bresennol o ran mynediad at wasanaethau deintyddol yn parhau am ychydig eto.’

Mewn ymateb i hyn, dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Nid oes synnwyr fod Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr yn awgrymu mai’r cyfan sy’n rhaid i glaf ei wneud yw ffonio o gwmpas er mwyn cael mynediad at wasanaethau, pan rydyn ni’n gwybod yn iawn fod mynediad yn gyfyngedig iawn. Mae’n broblem ddifrifol sydd â goblygiadau real iawn i iechyd ddeintyddol ledled y rhanbarth.

“Yn dilyn cyfres o lythyrau ar y mater yma, mae’r Bwrdd Iechyd bellach yn cyfaddef maint y broblem ac yn dweud y bydd cryn amser cyn medrir ei ddatrys, ond mae hyn yn tynnu sylw at y brys y mae angen inni fynd i’r afael â’r diffyg mewn gwasanaethau yn lleol.

“Un o’r problemau a amlygir yn rheolaidd yw diffyg deintyddion yn cael eu hyfforddi a’u recriwtio’n lleol. Llwyddodd Plaid Cymru yn eu hymgyrch i gynnig Addysg Feddygol lawn ym Mhrifysgol Bangor. Rydym hefyd wedi galw am ddadl ar ddeintyddiaeth gyda’r gobaith o weld bod addysg bellach ym Mangor yn cael ei hymestyn i hyfforddi deintyddion newydd hefyd. Mae arnom angen deintyddion er mwyn datrys yr argyfwng presennol hwn.

‘Mae Ysgrifennydd Cymru Alun Cairns yn atal datganoli treth teithwyr awyr – yn erbyn ewyllys y Senedd’ – Plaid Cymru

Cyn dadl trawsbleidiol heddiw (Mawrth 2 Gorffennaf) ar ddatganoli Treth Teithwyr Awyr (TTA) yn y Senedd, dywedodd Plaid Cymru fod Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn atal y grym dros drosglwyddo’r dreth i Gymru.

Mae’r ddadl heddiw, a gyflwynwyd gan Lywodraeth Cymru gyda chefnogaeth Plaid Cymru a’r Ceidwadwyr Cymreig, yn galw ar Lywodraeth y DG i ddatganoli TTA i’r Senedd erbyn 2021.

Ond tynnodd Gweinidog cysgodol Plaid Cymru dros yr Economi a Chyllid Rhun ap Iorwerth AC sylw at record bleidleisio wael Ysgrifennydd Cymru Alun Cairns ar ddatganoli TTA, a dywedodd fod yr Ysgrifennydd Gwladol ei hun yn sefyll ar ffordd datganoli.

Mewn dadl ym Medi 2016 ar fesur Cymru, pleidleisiodd Mr Cairns yn erbyn datganoli TTA. Yn ystod Cwestiynau Cymreig yn gynharach y flwyddyn honno, gwrthododd ymrwymo i ddatganoli TTA, gan ddweud mai mater i Ganghellor y Trysorlys ydoedd.

Cyn hynny, yr oedd wedi pleidleisio yn erbyn datganoli’r cyfrifoldeb dros osod cyfradd TTA mewn dadleuon ar y Mesur Cyllid yn Ebrill 2013 ac Ebrill 2014.

Wrth siarad mewn dadl yn Neuadd Westminster llynedd, dywedodd cyn-Ysgrifennydd Cymru Stephen Crabb ei fod wedi methu â pherswadio’r cyn-brif weinidog David Cameron a’r cyn-ganghellor George Osborne o’r achos dros ddatganoli TTA.

Dywedodd Gweinidog cysgodol Plaid Cymru dros yr Economi a Chyllid Rhun ap Iorwerth AC:

“Mae’r cynnig trawsbleidiol heddiw yn arwydd mai datganoli treth teithwyr awyr yw ewyllys y Senedd, ac yr ydym yn falch o gefnogi’r cynnig.

“Waeth beth ddywed ein Senedd, fodd bynnag, mae’n ymddangos i mi fod Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn sefyll ar ffordd datganoli yma.

“Dairgwaith, mae Alun Cairns wedi pleidleisio yn erbynd atganoli TTA, a phan gafodd ei holi, fe wnaeth osgoi ymrwymo i’w ddatganoli – gan gelu y tu ôl i’r Trysorlys yn lle hynny.

“Dywedodd ei ragflaenydd fel Ysgrifennydd Cymru ei fod wedi methu a pherswadio David Cameron a George Osborne o’r achos dros ddatganoli TTA.

“Fe ddywedwn i fod record Ysgrifennydd presennol Cymru ar y mater hwn yn arwydd nad yw ef ei hun wedi’i argyhoeddi.

“Dylai’r bleidlais yn y Senedd heddiw fod yn arwydd clir i Mr Cairns: symudwch allan o ffordd datganoli, oherwydd mae ewyllys y Senedd hon yn glir.

“Dylai ganu cloch hefyd i’r Ceidwadwyr – maent yn cefnogi cynnig heddiw, felly hwyrach y dylent gael gair yng nghlust eu Hysgrifennydd Cymru i’w gael i roi’r gorau i’w atal.”

‘Mae’r wladwriaeth Brydeinig yn gadael Cymru i lawr’ medd Plaid Cymru, wrth i ffigyrau newydd ddangos bwlch cyllidol o £13.7 biliwn

Dywedodd Plaid Cymru fod y ‘wladwriaeth Brydeinig yn gadael Cymru i lawr’, yn dilyn cyhoeddi ffigyrau newydd o’r tîm ymchwil Dadansoddiad Cyllidol Cymru yng Nghanolfan Llywodraethiant Cymru heddiw (Mawrth 2 Gorffennaf).

Yr oedd y ffigyrau, a drafodir mewn cynhadledd yn Adeilad y Pierhead ym Mae Caerdydd, yn dangos fod balans cyllidol net Cymru – y gwahaniaeth rhwng cyfanswm gwariant cyhoeddus Cymru ac amcangyfrif y refeniw cyhoeddus – yn ddiffyg o £13.7 biliwn.

Mae’r diffyg, a adwaenir fel bwlch cyllidol, yn 19.4% o amcangyfrif y GDP. Y ffigwr cymharol ar gyfer y DG gyfan yw 2%.

Canfu’r ymchwil hefyd fod cyfanswm gwariant y pen yng Nghymru yn sylweddol is nac yn Lloegr, gyda gwariant ar raglenni Llywodraeth y DG yng Nghymru ar wahân i nawdd cymdeithasol yn sylweddol is na’r gwariant cymharol yn Lloegr.

Yn rhyfeddol, canfu’r adroddiad fod gwariant cyfalaf – megis hwnnw ar seilwaith cyhoeddus newydd – yn is yng Nghymru, yn enwedig mewn trafnidiaeth a gwyddoniaeth a thechnoleg (76% a 75% o gyfartaledd y DG).

Dywedodd Gweinidog cysgodol Plaid Cymru dros yr Economi a Chyllid Rhun ap Iorwerth AC fod ‘Cymru’n cael ei dal yn ôl rhag cyrraedd ei photensial’ dan drefn bresennol y DG, a chyhuddodd Lywodraeth y DG o naill ai anghofio am Gymru neu ‘danfuddsoddi’n fwriadol’ yng Nghymru fel “ffordd o’n cadw yn ein lle”.

Rhybuddiodd Mr ap Iorwerth mai gwaethygu fyddai’r sefyllfa dan y naill neu’r llall o’r ddau ymgeisydd fydd yn brif weinidog Torïaidd nesaf, ac y byddai’n arbennig o ddrwg petai Cymru yn gadael yr Undeb Ewropeaidd.

Daw’r canfyddiadau a ryddheir heddiw cyn cyhoeddi Gwariant a Refeniw Llywodraeth Cymru 2019 yn nes ymlaen y mis hwn, ac adroddiad pellach yn yr hydref am sut i gau bwlch cyllidol Cymru.

Dywedodd Gweinidog cysgodol Plaid Cymru dros yr Economi a Chyllid Rhun ap Iorwerth AC:

“Mae’r ffigyrau hyn yn rhoi darlun gwael o le Cymru yn y Deyrnas Gyfunol. Yr hyn mae’r ffigyrau’n ddangos yw bod ffurf bresennol y wladwriaeth Brydeinig yn gadael Cymru i lawr, ac y mae ein cenedl yn cael ei dal yn ôl rhag cyrraedd ei photensial.

“Fel petai arnom angen mwy o brawf o pa mor isel mae Cymru’n cael ei hystyried gan San Steffan, dengys yr adroddiad hwn ein bod yn derbyn dim ond 76% o wariant cyfartalog Llywodraeth y DG ar drafnidiaeth.

“Dywed awduron yr adroddiad mai prif achos bwlch Cymru o £13.7biliwn rhwng swm y gwariant cyhoeddus yng Nghymru a swm yr arian a ddygir i mewn yw nid gwariant uwch, ond refeniw is, megis o drethiant.

“Mae’n synnwyr cyffredin fod buddsoddiad cyfalaf mewn seilwaith cyhoeddus yn creu swyddi a ffyniant – ac felly yn cynyddu refeniw. Ac eto, mae gwariant Llywodraeth y DG ar seilwaith yng Nghymru yn sylweddol is nac yn Lloegr.

“Ar y gorau, mae’r wladwriaeth Brydeinig, trwy Lywodraeth y DG, wedi anghofio am Gymru. Ar ei waethaf, mae’n fwriadol yn tanfuddsoddi yn ein cenedl fel ffordd o’n cadw yn ein lle. Wnaiff hyn ond gwaethygu dan bwy bynnag o’r naill ymgeisydd neu’r llall ddaw yn brif weinidog nesaf, ac yn sicr os cymerir Cymru allan o’r Undeb Ewropeaidd.

“Fel cenedl annibynnol wrth galon Ewrop, buasai gennym gyfres gyflawn o arfau i’w defnyddio i fuddsoddi mewn seilwaith a thyfu ein heconomi. Buasai gennym hefyd reolaeth lawn dros ein hadnoddau naturiol ein hunain, megis trydan a dŵr.”