Byddai mwy o brofi yn helpu i fynd i’r afael â’r diffyg CGP yn sector gofal cymdeithasol Cymru

Mae penaethiaid Gwasanaethau Cymdeithasol cynghorau Cymru wedi dweud wrth bennaeth GIG Cymru fod diffyg cyfarpar gwarchod personol yn y sector gofal yn cael ei waethygu trwy ddiffyg profion.

Mewn llythyr a welwyd gan Weinidog Iechyd cysgodol Plaid Cymru, Rhun ap Iorwerth AC, maent yn disgrifio pryderon y sector ‘oherwydd diffyg CGP, y daw gweithwyr gofal sy’n cael eu gorweithio yn heintwyr ar raddfa eang, fydd yn rhoi baich trymach fyth ar ein hysbytai.’ Maent yn galw hefyd am dryloywder ar y cyflenwad o CGP gan nodi ‘nad oes modd cynnal y sefyllfa bresennol lle nad oes gennym syniad pryd a faint o stoc fydd yn cyrraedd.’

Anfonwyd y llythyr cyn cyhoeddi canllawiau newydd ar CGP sy’n golygu y bydd angen MWY o gyfarpar gwarchod yn awr.

Ond mae CCGC Cymru hefyd yn canolbwyntio ar brofion annigonol, gan ddweud bod ‘yn rhaid rhoi blaenoriaeth i leoliadau gofal. Bydd hyn yn ei dro yn lleihau’r defnydd o CGP ar gyfer achosion nad ydynt wedi eu cadarnhau. Mae llawer iawn o CGP ar hyn o bryd yn cael ei ddefnyddio’n ddiangen oherwydd diffyg profi.’

Dywed Gweinidog Iechyd cysgodol Plaid Cymru Rhun ap Iorwerth AC ei fod yn ‘pryderu’n enbyd’ am yr hyn sy’n digwydd yn y sector gofal.

Gan gyfeirio at achos o nifer uchel o farwolaethau yn yr un cartref gofal yn Glasgow, dywedodd Mr ap Iorwerth fod yn rhaid atal yr un peth rhag digwydd yng Nghymru.

Croesawodd yr hyn wnaeth y Llywodraeth i ddarganfod ffynonellau newydd o CGP, gan weithio gyda diwydiant yma yng Nghymru, ond galwodd am eglurder ar frys ynghylch faint o gyfarpar fydd ei angen dros yr wythnosau nesaf, a pha gynlluniau sydd ar y gweill i’w gyflenwi.

Meddai Gweinidog Iechyd Cysgodol Plaid Cymru Rhun ap Iorwerth AC,

“Mae’r problemau am gyflenwi a chyrchu CGP yn y sector gofal yng Nghymru yn rhywbeth rwy’n pryderu’n enbyd yn ei gylch. Mae’r Llywodraeth yn dweud wrthym fod pethau yn digwydd, ond dywed y sector nad oes digon o gyfarpar, ac nad ydynt yn gwybod o lle y daw.

“Dywedodd rheolwr un cartref gofal wrthyf ‘Yn hwyr neu’n hwyrach, fe fyddwn yn dod ar draws preswylydd gyda Covid-19. Sut bydd modd i mi ofyn i’r staff ofalu am yr unigolyn hwnnw os nad oes ganddynt ddim i’w gwarchod?’

“Mae arna’i ofn am fy mywyd gweld sefyllfa fel yr un yn yr Alban lle, gwaetha’r modd, y bu farw tri ar ddeg o drigolion mewn cartref gofal oherwydd Covid-19. Mae staff yma’n teimlo’n ofnus, ac fe ddylent deimlo mor ddiogel ag sydd modd yn y gwaith.

Pwysleisiodd Rhun ap Iorwerth AC hefyd bwysigrwydd mwy o brofi:

“Rydym ar ei hôl hi lle dylasem fod wedi profi yng Nghymru, a rhaid rhoi blaenoriaeth i gynyddu nifer y profion. Ond rhaid i ni wneud yn siŵr fod gwerth cynnal profion yn y sector gofal yn cael ei gydnabod hefyd.”

‘Ni allwn fforddio colli canolfan brawf Caernarfon HGV’ meddai Rhun ap Iorwerth

Mae Rhun ap Iorwerth yn parhau i bwyso ar Lywodraeth Cymru a’r DU i weithredu a gwirdroi’r penderfyniad i gau canolfan brawf HGV yng Nghaernarfon, sy’n bygwth bywoliaeth nifer o fusnesau ledled gogledd-orllewin Cymru.

Cododd Aelod Cynulliad Plaid Cymru dros Ynys Môn Rhun ap Iorwerth bryderon gyda Llywodraeth Cymru yn uniongyrchol yr wythnos hon.

Ymatebodd Gweinidog Economi a Thrafnidiaeth Llywodraeth Cymru, Ken Skates AC, i gwestiwn Mr ap Iorwerth, gan amlinellu ei fod wedi holi am eglurhad ar gynigion yr Adran Drafnidiaeth, ond anogodd AC Plaid Cymru ar i Lywodraeth Cymru ‘fynd ymhellach na hynny’, gan ychwanegu:

‘Ym mis Awst y llynedd, yn dilyn pryderon a godwyd gyda mi gan fy etholwr, Huw Williams, sy’n hyfforddi gyrwyr HGV ar Ynys Môn, ysgrifennais at y DVSA, gan dynnu sylw at y ffaith fod diffyg gallu yng Nghaernarfon.

‘Yr hyn yr oedd cwmnïau fel Huw Williams’ wedi’i ddarganfod yw na allent gael digon o slotiau yn y ganolfan yng Nghaernarfon er mwyn profi’r bobl hynny yr oeddent yn eu hyfforddi. Mae hynny’n dweud wrthyf fod angen i ni dyfu a chryfhau’r ganolfan, ac fel y gallwch ddychmygu felly, roedd fy siom yn fawr wrth glywed mai’r bwriad bellach yw cau’r ganolfan brawf.

‘Roedd awgrym y byddent yn ceisio safle arall yng Nghaernarfon, ar ôl cau’r safle presennol. Nid dyna sut y dylid gwneud pethau. Os yw’r DVSA yn cytuno bod angen canolfan yng Nghaernarfon, yna mae’n rhaid iddynt ddod o hyd i safle newydd yng Nghaernarfon neu yn yr ardal honno nawr, nid ar ôl cau’r ganolfan.

‘Rhaid i Lywodraeth Cymru wneud popeth o fewn ei gallu i annog Llywodraeth y DU i newid y penderfyniad hwn, oherwydd ni allwn fforddio colli’r ganolfan honno.’

Mae AC Ynys Môn yn annog Llywodraeth Cymru i gynnig sicrwydd hir dymor long ymchwil

Mae Aelod Cynulliad Plaid Cymru Ynys Môn, Rhun ap Iorwerth, yn annog Llywodraeth Cymru i weithredu unwaith eto er mwyn cynnig sicrwydd hirdymor i long ymchwil y Prince Madog, gan y gallai gynnal gwaith ymchwil hanfodol am flynyddoedd i ddod, a fyddai o fudd i Gymru.

Mae Mr ap Iorwerth wedi ymgyrchu ers peth amser i sicrhau bod y Prince Madog yn cael ei ddiogelu fel llong ymchwil Cenedlaethol Cymru, gan fod ei ddyfodol y tu hwnt i 2021 yn ansicr, am fod prydles Prifysgol Bangor gyda P&O Maritime yn dod i ben y flwyddyn nesaf.

Gall y llong, sydd wedi’i angori ym Mhorthaethwy, helpu i gynnal ymchwil hanfodol, a dyna pam yr ymgyrchodd AC Ynys Môn am ddwy flynedd i gael Comisiwn Llywodraeth Cymru i gefnogi’r Prince Madog ar gyfer prosiectau ymchwil. O ganlyniad, ym mis Awst 2019 cytunodd Llywodraeth Cymru i ddefnyddio’r llong am 100 diwrnod o waith er mwyn darganfod tystiolaeth am y môr a physgodfeydd.

Mae hyn wedi sicrhau dyfodol y llong yn y tymor byr, ond mewn cwestiwn i’r Prif Weinidog, Mark Drakeford, yr wythnos hon, anogodd Rhun ap Iorwerth Lywodraeth Cymru i weithredu i sicrhau dyfodol hirdymor y llong ac osgoi colli’r ased hanfodol hwn. Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Rwy’n ddiolchgar iawn am ymateb y Llywodraeth pan wnes i dynnu sylw’r Gweinidogion at y perygl y gallwn fod yn colli’r Tywysog Madog, fel ased cenedlaethol sydd yn medru gwneud gwaith ymchwil morol ac sydd wedi ei angori ym Mhorthaethwy, yn fy etholaeth i ar Ynys Môn.

“Bu i’r gwaith 100 diwrnod o waith hollbwysig hwnnw sicrhau dyfodol y llong yn y tymor byr, ond hoffwn dynnu sylw’r Prif Weinidog at y ffaith nad yw 2021 ymhell iawn i ffwrdd, a bod angen gweithio er mwyn cynnig sicrwydd i’r dyfodol.

“Rwy’n apelio am addewid gan y Llywodraeth i ymrwymo i gynnal trafodaethau ar ymestyn y contract hwnnw, sicrhau ymchwil ecolegol, ynni a bwyd a allai fod yn hanfodol am flynyddoedd i ddod. Mae’r cloc yn tician ac mae gan y Llywodraeth rôl hanfodol i’w chwarae o ran sicrhau dyfodol hirdymor y llong. ”

Ymatebodd y Prif Weinidog Mark Drakeford:

“A gaf i ddiolch i Rhun ap Iorwerth am y cwestiwn yma, a diolch iddo am y wybodaeth a roddodd i ni yn ôl yn 2019 am ddyfodol y Prince Madog?

“Y contract sydd gennym ar hyn o bryd — rydym newydd ddechrau ar chwarter cyntaf y contract. Clywaf yr hyn mae Rhun ap Iorwerth yn ei ddweud am y cloc yn tician, ac yr wyf yn sicr y bydd pobl yn y Brifysgol yn cydnabod y ffaith ein bod wedi bod yn gweithio’n agosach gyda nhw.

“Rydym am barhau â’r cydweithredu hwnnw ac rydym am gynllunio ar y cyd â hwy am wasanaeth a fydd yn ein helpu ni i gyd yng Nghymru tuag at 2021 a thu hwnt.”