Rhun ap Iorwerth yn galw ar y Prif Weinidog ganiatáu pleidlais rydd i weinidogion Llywodraeth Cymru ar enw’r Cynulliad

Mae Plaid Cymru wedi gwneud un apêl olaf i’r Prif Weinidog i ganiatáu pleidlais rydd i weinidogion Llafur Cymru ar enwi Cynulliad Cenedlaethol Cymru pan fydd yn cael ei drafod heddiw.

Yn wreiddiol, bu rhyw gonsensws gyda’r Prif Weinidog, Mark Drakeford, yn nodi ei gefnogaeth i’r enw ‘Senedd’ Cymraeg yn unig yn ystod ei ymgyrch arweinyddol.Fodd bynnag, mae Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau ers hynny y byddant yn chwipio gweinidogion i gefnogi gwelliant a gyflwynwyd gan y Prif Weinidog blaenorol a’r meinciwr cefn Llafur presennol, Carwyn Jones, i ollwng yr enw Cymraeg yn unig a ddefnyddir yn helaeth eisoes.

Wrth siarad cyn y ddadl ar y Mesur Senedd ac Etholiadau heddiw, meddai dirprwy Arweinydd Plaid Cymru, Rhun ap Iorwerth AC fod Plaid Cymru yn cefnogi’n gryf yr enw Senedd fel yr enw swyddogol yn nwy brif iaith Cymru gan nodi bod y Gymraeg yn perthyn i holl bobl Cymru, p’un a ydyn nhw’n siarad yr iaith ai peidio.

Dywedodd Mr ap Iorwerth, er bod y mater yn mynd ‘y tu hwnt i wleidyddiaeth plaid’, ei bod yn bryd ‘cymryd perchnogaeth’ o un enw sy’n ‘perthyn i bob un ohonom’.

Anogodd y Prif Weinidog ‘ar yr unfed awr ar ddeg’ i ganiatáu i weinidogion Llywodraeth Cymru gael ‘pleidlais rydd’ ar y mater.

Meddai Rhun ap Iorwerth AC, dirprwy arweinydd Plaid Cymru,

“Lle bu consensws yn wreiddiol, mae Llywodraeth Cymru bellach yn cefnogi gwelliant a gyflwynwyd gan y Prif Weinidog blaenorol a’r meinciwr cefn Llafur presennol, Carwyn Jones, i ollwng yr enw Cymraeg yn unig a ddefnyddir yn helaeth eisoes.

“Mae’n nawddoglyd tybio na fydd y rhai nad ydyn nhw’n siarad Cymraeg yn deall yr enw Senedd – enw sy’n cael ei ddefnyddio’n barod. Ar ben hynny, os yw’n fater i’r Aelodau, fel mae’r Prif Weinidog yn dadlau, oni fyddai’n iawn felly i ganiatáu pleidlais rydd i’w Weinidogion ar y mater?

“Er bod hwn yn fater sy’n mynd y tu hwnt i wleidyddiaeth plaid, rwy’n apelio ar y Prif Weinidog ar yr unfed awr ar ddeg i ddangos hyder yng ngallu pobl Cymru, pa bynnag iaith y maent yn ei siarad. Dylai pobl allu cymryd perchnogaeth o un enw sy’n perthyn i bob un ohonom.

“Gadewch i ni yn hytrach fod yn hyderus yn ein hunain, gan uno’r genedl y tu ôl i’r enw sy’n eiddo i bawb waeth beth fo’u hiaith, yn adlewyrchiad o’n treftadaeth a gwawr math newydd o ddemocratiaeth. Dyma ein Senedd, enw unigryw ar gyfer Senedd unigryw.

Cynlluniau gwrthlif ar gyfer yr A55 ym Mhorthladd Caergybi pe bai Brexit Heb Gytundeb yn cael ei ddatgelu gan Lywodraeth Cymru

Os bydd angen lle ychwanegol ar gyfer HGVs sy’n ceisio croesi Môr Iwerddon ym Mhorthladd Caergybi yn sgil Brexit ‘Dim Bargen’, mae Llywodraeth Cymru wedi datgelu un o’i chynlluniau i fynd i’r afael â’r broblem yn eu hymateb i AC Ynys Môn Rhun ap Iorwerth heddiw.

Mae cynlluniau i sicrhau capasiti ychwanegol ar gyfer hyd at 1,000 o HGVS sydd eisiau croesi yng Nghaergybi wedi cael cyhoeddusrwydd ers tro, ond heddiw datgelodd Llywodraeth Cymru pa gamau y byddai’n eu cymryd pe bai angen capasiti pellach, gan amlinellu sut y byddai gwrthlifoedd yn cael eu defnyddio i leddfu traffig sydd ddim a wnelo’r porthladdoedd, i mewn ac allan o’r dref os bydd angen.

Gofynnodd Aelod Cynulliad Plaid Cymru dros Ynys Môn, Mr ap Iorwerth, am ddiweddariadau gan Lywodraeth Cymru heddiw ynglŷn â’u cynlluniau ar gyfer Porthladd Caergybi gyda Brexit cyflym ar Hydref 31ain yn agosau.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Rwy’n falch bod paratoadau wedi’u gwneud i sicrhau rhwyddineb taith i gerbydau ar draws yr A55 ar ôl Hydref 31ain ac y bydd gwaith ffordd yn cael ei glirio i sicrhau nad oes unrhyw rwystrau ychwanegol i’r problemau y bydd traffig yn dod ar eu traws ar y ffordd i Gaergybi.

“Rwyf wedi gofyn i Lywodraeth Cymru heddiw ddatgelu mwy am eu cynlluniau i leihau effaith aflonyddwch ym mhorthladd Caergybi ar draffig lleol yn benodol.

“Rydyn ni’n gwybod bod capasiti yng Nghaergybi i tua 600 o lorïau ac mae yna gynlluniau sydd wedi cael eu hegluro i ni o’r blaen i gael cwpl o leoliadau ychwanegol i gynyddu’r capasiti hwnnw i oddeutu 1,000 HGVS, ond mae potensial problemau yn ardal y porthladd, sydd eisioes efo problemau traffig yn barod. ”

Mewn ymateb dywedodd Ken Skates, Gweinidog Economi a Thrafnidiaeth Llywodraeth Cymru:

“Mae Rhun ap Iorwerth yn llygad ei le, ar y safle a chydag ardal arall rydyn ni wedi’i sicrhau y bydd lle i ychydig llai na 1000 HGV.

“Os bydd angen lle ychwanegol, ein cynnig yw defnyddio ffordd gerbydau tua’r gorllewin yr A55 a chael traffig gwrthlif ar y gyffordd tua’r dwyrain.

“Rydym am leihau aflonyddwch ym mhorthladd Caergybi ond ni allwn warantu, os na fydd cludwyr yn cael dogfennaeth briodol na fyddant yn cael eu troi yn ôl a’u pentyrru ar yr A55, ond rydym am osgoi hyn os yn bosibl.”

Dylai’r Prif Weinidog gadw at ei reddf ac ailenwi’r ‘Senedd’, meddai Plaid Cymru

Mae Plaid Cymru yn nodi y dylid rhoi enw Cymraeg brodorol i Senedd Genedlaethol Cymru

Yn hytrach nag ymuno â’r Blaid Geidwadol i beidio a chael enw Cymraeg yn unig, dylai Prif Weinidog Llafur ailenwi Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn ‘Senedd’ i adlewyrchu pwysigrwydd yr iaith Gymraeg yn ôl Plaid Cymru.

Mae Llywodraeth Lafur Cymru eisiau rhoi enw dwyieithog newydd i Gynulliad Cenedlaethol Cymru yn lle enw uniaith Gymraeg, ar ôl i’r cyn Brif Weinidog Carwyn Jones gyflwyno gwelliant i’r mesur, gan ffafrio enw dwyieithog lle y credir y byddai’r Llywodraeth yn ei gefnogi.

Mae Plaid Cymru, fodd bynnag, yn ymgyrchu i ailenwi’r sefydliad yn ‘Senedd’ ac yng Nghwestiynau’r Prif Weinidog gwnaeth Rhun ap Iorwerth yr achos dros ddefnyddio enw brodorol o Gymru i nodi pennod newydd gyffrous yn hanes y sefydliad.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:“Roedd yn amlwg bod consensws i roi’r enw‘ Senedd ’i’r sefydliad hwn. Mae’r Senedd wedi dod yn norm yn gynyddol pan fydd pobl yn cyfeirio at y lle hwn.

“Byddai‘ Senedd Cymru ’wedi’i hymgorffori mewn deddfwriaeth newydd fel disgrifydd, ond byddai enw brodorol o Gymru yn cael ei roi i’r lle hwn i nodi pennod newydd yn ei hanes.

“Ydy, mae pobl yn ei alw’n Gynulliad Cymru, y Cynulliad Cenedlaethol, y Cynulliad – ond mwy a mwy fe’i gelwir yn‘ Senedd ’yn y ddwy iaith sy’n perthyn i bob un ohonom yng Nghymru. Nawr gallwn gymryd y cam bach ond arwyddocaol o fabwysiadu’r enw hwnnw ar gyfer y sefydliad ei hun.

”Tynnodd Mr ap Iorwerth sylw hefyd fod y Prif Weinidog Llafur, Mark Drakeford y llynedd, wedi amlinellu ei fod yn well ganddo hefyd i ailenwi’r Cynulliad yn Gymraeg yn unig, a beirniadodd Rhun ap Iorwerth y syniad o gefnu ar enw Cymraeg yn unig ar gyfer y sefydliad.

“Ym mis Tachwedd dywedodd y Prif Weinidog ‘Pe bai’n rhaid i mi wneud dewis, byddwn yn mynd gyda’r Senedd. ’Nawr, cynnig Llafur yw mynd gyda’r Senedd / Senedd Cymru. Pa mor analluog y mae Llywodraeth Cymru yn ei feddwl ydi pobl Cymru i ddelio â’r gair ‘Senedd’ a’i gofleidio, cymaint ag ydi’r ‘Dail’ yn norm yn Iwerddon?

“Dylai’r Prif Weinidog gefnogi ei reddf ei hun ar hyn, yn hytrach nag ymuno â’r Torïaid i gael gwared ar yr enw Cymraeg yn unig.”

Swyddfa Rhun ap Iorwerth yn cynnig cefnogaeth gyda cheisiadau am docyn bws

Mae swyddfa Aelod Cynulliad Ynys Môn wedi agor eu drysau i etholwyr sy’n pryderu am adnewyddu eu tocynnau bws, trwy gynnig Cymorth i etholwyr sy’n ei chael yn anodd adnewyddu eu tocynnau bws dros 60 oed ar-lein.

Mae Trafnidiaeth Cymru yn gweithio gydag Awdurdodau Lleol ledled Cymru a Llywodraeth Cymru i gael gwared ar y tocynnau bws presennol erbyn diwedd 2019, ac er bod y broses o adnewyddu ar-lein yn gyflymach nag adnewyddu trwy ffurflenni papur, gall fod yn heriol mewn cymunedau lle nad oes gan yr etholwyr fynediad at y we neu ymhlith y rhai nad ydyn nhw’n gyffyrddus i fynd ar-lein.

Mae swyddfa’r AC Plaid Cymru yn cynnig helpu unrhyw etholwyr sydd am adnewyddu eu tocynnau, ac maen nhw eisoes wedi cynorthwyo nifer o etholwyr i wneud hynny, yn ystod yr wythnosau diwethaf.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Gall rhywbeth a all ymddangos yn syml i lawer fod yn anodd iawn i eraill yn ein cymuned, ond mae fy swyddfa yma i helpu ac rydym eisoes wedi gallu cynorthwyo nifer fawr o etholwyr sydd wedi dod atom yn gofyn am help i adnewyddu eu cerdyn bws.

“Mae’n bleser pur gallu helpu fel hyn. Os oes angen unrhyw help ar unrhyw un i adnewyddu ei docyn bws yna dewch i ymweld â’m tîm a minnau yn y swyddfa yn Llangefni a byddwn yn hapus i helpu gyda hynny, neu yn wir unrhyw fater arall.”

AC Ynys Môn yn trafod adnewyddu Gorsaf Caergybi gyda Network Rail

Mewn cyfarfod diweddar gyda Network Rail, holodd Aelod Cynulliad Ynys Môn, Rhun ap Iorwerth, am ddiweddariad ganddynt ynglŷn â’u cynlluniau i wella Gorsaf Reilffordd Caergybi fel rhan o’u datblygiadau rheilffyrdd ar draws Cymru.

Clustnodwyd buddsoddiad o £1.2m ar gyfer gwaith i wella Gorsaf Rheilffordd Caergybi yn y dyfodol agos, gyda Network Rail yn cadarnhau mewn cyfarfod gydag AC Ynys Môn byddan nhw’n ymgynghori gyda nifer o randdeiliaid ar y ffordd fwyaf effeithiol i fuddsoddi’r swm hwn wrth drawsnewid yr orsaf yng Nghaergybi.

Dywedodd Rhun ap Iorwerth:

“Mae hon yn orsaf bwysig sydd wedi gweld dyddiau gwell, ond nawr mae cyfle go iawn i gael grwpiau amrywiol i ddod at ei gilydd a chydweithio i’w gwella a sicrhau newid cadarnhaol ar gyfer yr hyn sy’n borth i ogledd Cymru yng ngorsaf reilffordd Caergybi.”

Mewn cyfarfod â Mark Langman, Rheolwr Gyfarwyddwr Network Rail Cymru a Gorllewin, a Sam Hadley, bu Rhun ap Iorwerth hefyd yn trafod cynlluniau i ailagor y rheilffordd sy’n rhedeg o Amlwch i Gaerwen ar Ynys Môn.

Cadarnhaodd Network Rail fod trafodaethau ynghylch prydles i redeg trenau ar y lein ar bwynt datblygedig ar hyn o bryd, a chadarnhawyd hefyd y byddent yn barod i ddarparu cefnogaeth ar gyfer ailosod Pont Glanhwfa a ddifrodwyd yn ddiweddar yn Llangefni.

Beirniadu Trafnidiaeth Etifeddol Llywodraeth y DU ar Gymru

Ceir catalog o enghreifftiau o’r rhesymau pam nad yw Llywodraeth y DU wedi gadael etifeddiaeth drafnidiaeth gadarnhaol i Gymru yn ystod y blynyddoedd diwethaf, yn ôl Aelod Cynulliad Plaid Cymru, Rhun ap Iorwerth.

Yn dilyn sgwrs rhwng AC Plaid Cymru a Gweinidog yr Economi a Thrafnidiaeth, Ken Skates yn y Cynulliad ddydd Mawrth, lle gwnaeth Mr ap Iorwerth ddwyn yr achos dros ddatganoli pwerau dros y seilwaith rheilffyrdd i Lywodraeth Cymru, a dydd Mercher mewn dadl ar drafnidiaeth bleb u iddo feirniadu gwaddol trafnidiaeth cyffredinol Llywodraeth y DU i Gymru.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Gallai consensws rhwng gwleidyddion Cymru a gwleidyddion San Steffan dyfu, ond oherwydd mai Llywodraeth y DU sy’n dal y cardiau, eu lle nhw, nid ni fel Cenedl, yw beth gawn ni benderfynu arno fel dyfodol ar gyfer ein rhwydwaith trafnidiaeth.

“Mae catalog o enghreifftiau ble gallwn weld yr DU ddim yn cynnig etifeddiaeth gadarnhaol i Gymru pan fyddwch yn edrych ar hanes ein trafnidiaeth. Os ydych chi am gyflwyno’r achos o blaid y DU, byddwn i’n awgrymu bod trafnidiaeth yn ddewis eithaf gwael o ran pwnc, ac yn wir rwy’n credu ei fod yn mynd yn anoddach i ddewis pwnc sy’n dweud mai’r DU yw’r bet gorau i Gymru.

“Dydi’r Ymerodraeth Brydeinig byth am weld yr haul yn machlud arni — a mae’r Ymerodraeth wedi ei gosod ar y blaid BREXIT, fel y ‘parhad amhenodol’. Ond mae’r haul wedi machlud arni. Nawr rydym yn edrych tuag at wawr newydd, fel annibyniaeth yr Alban, undod Iwerddon ac annibyniaeth Cymru yn codi ar yr agenda, felly rhwbiwch eich llygaid ac ymunwch â ni ar y daith. “

Bydd Rhun ap Iorwerth yn ysgrifennu at Lywodraeth Cymru ynghylch marwolaethau sy’n gysylltiedig â chyffuriau ar Ynys Môn

Mae Aelod Cynulliad Plaid Cymru Ynys Môn, Rhun ap Iorwerth, yn bwriadu ysgrifennu at Lywodraeth Cymru i ofyn am fwy o gefnogaeth i etholwyr yr Ynys sy’n cael trafferth gyda’r broblem o fod yn gaeth i gyffuriau a sylweddau.

Fe gododd Mr ap Iorwerth y mater gyda’r Gweinidog Iechyd, Vaughan Gething, gan fod rhai o’r etholwyr wedi mynegi eu pryder ynglŷn â marwolaethau yn sgil camddefnyddio cyffuriau ar yr Ynys.

Gofynnodd Mr Gething i AC Ynys Môn ysgrifennu ato ynghylch y pryderon sydd wedi’u codi a chytunodd i ymchwilio ymhellach i’r mater.

Dywedodd AC Plaid Cymru:

“Rwyf wedi dod yn ymwybodol o’r hyn sy’n ymddangos yn batrwm pryderus iawn o farwolaethau sy’n gysylltiedig â chyffuriau ar Ynys Môn yn y cyfnod diweddar. Rwy’n dweud fy mod wedi dod yn ymwybodol o hyn oherwydd ni chafwyd unrhyw gyhoeddusrwydd ynglŷn â’r mater hwn, ac mae’r hyn a glywais wedi dod gan bobl yn ein cymunedau yn siarad â mi i rannu eu pryderon.

“Credaf ei bod yn gywir i ddweud y bu nifer o farwolaethau yn ardal Llangefni mewn cyfnod byr yn ddiweddar, a’r prif bryder yw bod pobl sydd yn camddefnyddio cyffuriau wedi bod yn cymysgu cyffuriau bensodiasepin gyda sylweddau eraill ac mae’r canlyniadau wedi bod yn drasig.

“Ar ôl gwneud ymholiadau gyda’r heddlu a’r crwner, mae’n ymddangos nad yw data’n cael ei gasglu yn nhermau cyffur penodol a allai achosi marwolaeth, ac mai dim ond fel ffactor cyfrannol y caiff ei gofrestru.

“Yn ogystal â chodi cwestiwn ar y mater hwn yn Siambr y Cynulliad heddiw, byddaf yn ysgrifennu at Lywodraeth Cymru i ofyn iddynt edrych i mewn i’r marwolaethau hyn, i ymchwilio i’r posibilrwydd o batrwm sydd yn bodoli, ac yn apelio am gefnogaeth ychwanegol sydd yn amlwg ar frys er mwyn cynnig help i’r rhai sy’n gaeth i gyffuriau fel y gallwn atal y marwolaethau trasig yma.”