Rhun yn Cadeirio cyfarfod am bryderon Band Llydan

Bydd Gweinidog o Lywodraeth Cymru, Julie James, yn ymweld â Môn yn ystod yr wythnosau nesaf i siarad mewn cyfarfod cyhoeddus i drafod materion band eang, a bydd Aelod Cynulliad Plaid Cymru Ynys Môn, Rhun ap Iorwerth yn Cadeirio.

Mae AC Ynys Môn, Mr ap Iorwerth, wedi arwain ymgyrch barhaus ar yr ynys i wella seilwaith band eang, a wedi llwyddo i gael llwyddiant nodedig mewn ardaloedd fel Llansadwrn a chymunedau eraill ar draws yr ynys sydd wedi cael anawsterau arbennig gyda’u cysylltiadau band eang.
Mae Mr ap Iorwerth yn estyn gwahoddiad i bawb ar yr ynys sydd â phroblemau gyda’u cysylltiad band eang i fynychu’r cyfarfod er mwyn mynegi ei pryderon. Bydd y cyfarfod yn cael ei gynnal ar y 29ain o Dachwedd yn Neuadd Bentref Bodedern am 6:30pm.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Rwy’n falch iawn o allu cadeirio cyfarfod mor bwysig gyda Julie James, Gweinidog o Llywodraeth Cymru yn bresennol, i roi cyfle i drigolion Ynys Môn fynegi eu barn am sefyllfa band eang sydd yn dal i fod ddim yn ddigon da.

“Ers cymryd y swydd yn 2013, mae mater cysylltiadau a seilwaith band eang wedi bod yn un o’r rhai mwyaf cyffredin i’w dwyn i’m sylw, ac rwy’n falch bod fy swyddfa wedi gallu trefnu’r cyfarfod hwn i roi cyfle i bobl godi y mater yn uniongyrchol gyda Llywodraeth Cymru.

“Mae llawer o bobl ar yr ynys wedi derbyn cysylltiad band eang erbyn hyn, wrth gwrs, ond mae llawer o etholwyr yn dal i gysylltu i ddweud wrthyf ynglŷn a’r broblemau mae nhw’n ei gael gyda’r gwasanaeth.

“Rwy’n falch bod y cyfarfod yma wedi ei drefnu ar y 29ain o Dachwedd – er mwyn i rheiny sydd yn wynebu problemau gyda’u cysylltiadau band eang, ddod draw a rhannu ei barn a’i profiadau. Edrychaf ymlaen at eich gweld yno!”

Rhun ap Iorwerth yn edrych ymlaen i’w rôl portffolio newydd

Mynegodd Aelod Cynulliad Ynys Môn Rhun ap Iorwerth ei gyffro am yr heriau newydd sydd o’i flaen o heddiw yn dilyn ei benodiad fel Ysgrifennydd Cysgodol newydd Plaid Cymru dros yr Economi a Chyllid.

Tra’n gwasanaethu fel Ysgrifennydd Cysgodol y Blaid dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol am y ddwy flynedd ddiwethaf, gan chwarae rôl allweddol yn llwyddiant Plaid Cymru i sicrhau Ysgol Feddygol yng ngogledd Cymru, rhoddodd Arweinydd newydd y blaid, Adam Pricem y portffolios Economi a Chyllid i Rhun wrth iddo ad-drefnu’r cabinet.

Yn dilyn y cyhoeddiad ynglŷn â portffolios cabinet cysgodol Plaid Cymru prynhawn yma, mynegodd AC Ynys Môn ei gyffro ac amlinellodd y blaenoriaethau mae wedi’i gosod iddo’i hun fel Llefarydd Cysgodol newydd y Blaid dros yr Economi a Chyllid.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Rwy’n edrych ymlaen at gael fy nannedd i mewn I’r gwaith mawr sydd ynghlwm â’r briffs. Ar gyllid, mae’n ymwneud â arwain rhaglen Plaid Cymru ar ddefnyddio pwerau trethi newydd yn y ffordd orau bosibl, a dal y Llywodraeth i gyfrif ar y ffordd y mae nhw’n gwario arian ar hyn o bryd.

“O safbwynt yr economi, mae’n ymwneud â gwneud Cymru yn wlad fwy llewyrchus a rhannu’r llewyrch hwnnw i bob rhan o Gymru. Mae’n ymwneud â chreu system drafnidiaeth sy’n gweithio i Gymru gyfan, sy’n dod â Chymru at ei gilydd fel cenedl – rwy’n edrych ymlaen yn fawr at fynd i’r afael â’r swydd.

“Mae hwn yn dîm cryf yr wyf yn falch o fod yn rhan ohono. Mae Llafur wedi cael eu cyfle, wedi llywodraethu Cymru ers 1999 – mae’n amser am newid. Mae hwn yn dîm sy’n gallu llywodraethu Cymru, a llywodraethu’n dda, o 2021. “

Mae angen ysgytwad ar gynlluniau Cerbydau Trydan Llywodraeth Cymru, meddai AC Ynys Môn

Mae angen i Lywodraeth Llafur Cymru godi ei gêm yn sylweddol ynglŷn â datblygu rhwydwaith o bwyntiau gwefru cerbydau trydan (CT), yn ôl yr ymgyrchydd blaenllaw dros CT, Rhun ap Iorwerth, Aelod Cynulliad Ynys Môn, ar ôl i Blaid Cymru sicrhau £2m o gyllid i ddatblygu rhwydwaith gwefru cyflym.

Mae AC Plaid Cymru wedi arwain ymgyrch y blaid i fabwysiadu technoleg CT yn well, gan gynnig deddfwriaeth yn y Cynulliad a fyddai’n gwneud pwyntiau gwefru yn rhan o ganllawiau cynllunio yn y dyfodol, ac yn codi cwestiynau gyda Llywodraeth Cymru yn rheolaidd.

Yn ddiweddar benthycodd Mr ap Iorwerth CT i gynnal ei fusnes wythnosol yn y Cynulliad, mewn ymgais i ddangos yr heriau o fod yn berchen ar CT wrth ddefnyddio’r seilwaith presennol.

Cyflwynodd Ken Skates, Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Thrafnidiaeth, yn y Cynulliad wythnos diwethaf, ddatganiad gyda’r wybodaeth ddiweddaraf am gynnydd yn natblygiad y rhwydwaith gwefru CT, gan nodi ei fod “yn anelu” i Drafnidiaeth Cymru fynd allan i gaffael er mwyn datblygu’r rhwydwaith yn “y gwanwyn nesaf.”

Mae Mr ap Iorwerth wedi galw ar Lywodraeth Cymru i ymestyn ei gêm a symud ymlaen gyda’i chynlluniau gyda mwy o frys, a dywedodd hyn yn dilyn datganiad Ysgrifennydd y Cabinet:

“Mae Plaid Cymru yn falch bod £2 filiwn o gyllid wedi ei sicrhau i ddatblygu rhwydwaith gwefru cenedlaethol, ond mae gwir angen i Lywodraeth Cymru codi ei gêm wrth ddatblygu’r rhwydwaith. Mae cynnydd wedi bod yn araf iawn, gyda’r nesa peth i ddim brwdfrydedd ynglŷn â photensial datblygiad o’r fath.

“Yn y gwanwyn cyhoeddwyd bod un pwynt gwefru yn yr Alban ar gyfer pob 7,000 o bobl, ond yng Nghymru dim ond un pwynt gwefru a ariennir yn gyhoeddus ar gyfer pob 100,000 o bobl. Mae hynny’n wael iawn, a mae’n sefyllfa ble mae angen am newid yn gyflym iawn.

“Mae Cymru yn cael ei dal yn ôl gan y Llywodraeth Llafur presennol. Byddai buddsoddi’r £2m yma yn gyflym ac yn effeithlon yn gam cyntaf cadarnhaol – mae’n bryd i Lywodraeth Cymru gymryd y mater yma o ddifrif.”

Mae Rhun yn sefyll Ysgwydd wrth Ysgwydd gyda’r GIG ar ganser.

Mae Rhun ap Iorwerth AC wedi dangos ei gefnogaeth i weithwyr GIG yng Nghymru sy’n diagnosio, trin a gofalu am bobl a effeithir gan ganser mewn digwyddiad Cancer Research UK ym Mae Caerdydd.

Roedd y digwyddiad yn nodi pen-blwydd y GIG yn 70 oed a’r cyfraniad a wnaed gan feddygon, nyrsys a gweithwyr gofal iechyd proffesiynol eraill ar draws y sector gofal am ganser. Defnyddiodd Cancer Research UK y digwyddiad i alw ar bawb i sefyll gyda’r GIG ac amlygu pwysigrwydd staff i ddiagnosio ac i drin canser.

Bob blwyddyn, mae dros 19,000 o bobl yn cael diagnosis o ganser yng Nghymru, ac wrth i’r boblogaeth dyfu a heneiddio, bydd y rhif yn codi.

Wrth siarad ar ôl y digwyddiad, dywedodd Rhun: “Roedd yn dda croesawu Trevor Hughes-Morris I’r digwyddiad yma – mae o â’i wraig Carol, wedi codi miloedd o bunnoedd ar gyfer elusennau Canser y Fron”

“Ar ôl 70 mlynedd o waith ardderchog gan y GIG, mae’n bwysig diolch i’r dynion a’r merched sy’n ymwneud â gofal canser.

“Mae canser yn effeithio ar lawer ohonom mewn rhyw ffordd neu’i gilydd, a bydd 1 o bob 2 ohonom yn cael diagnosis yn ystod ein bywyd.

“Rydym oll eisiau gwasanaeth o’r radd flaenaf ble bydd pobl yn cael y cyfle gorau i oroesi’r afiechyd dinistriol hwn, er mwyn iddo gael ei ddiagnosio’n gynnar ac i gleifion gael y driniaeth orau posib.

“Dyna pam rwy’n cefnogi galwad Cancer Research UK i sefyll ysgwydd wrth ysgwyddo gyda’r GIG yn erbyn canser.”

Dywedodd Andy Glyde, rheolwr materion cyhoeddus Cymru yn Cancer Research UK: “Rydym yn ddiolchgar i Rhun ap Iorwerth AC am ddangos ei gefnogaeth yn ein digwyddiad.

“Erbyn 2034, ein huchelgais yw bod 3 o bob 4 o bobl yn goroesi canser, ond nid yw datblygiadau mewn technoleg a thriniaeth yn golygu dim heb staff y GIG i’w gyflawni.

“Dyna pam mae cefnogaeth AC fel Rhun mor hollbwysig i helpu i wneud gwasanaethau canser Cymru’r gorau yn y byd.”

Mae Rhun ap Iorwerth yn cefnogi Ymchwiliad i ofal ysbyty ar gyfer pobl sy’n byw â dementia yng Nghymru

Wythnos diwethaf, fe lansiodd Grŵp Trawsbleidiol y Cynulliad Cenedlaethol ar gyfer Dementia, a Alzheimer Society Cymru, eu Hymchwiliad i ofal ysbyty ar gyfer pobl sy’n byw â dementia yng Nghymru. I gefnogi hyn, mae Rhun ap Iorwerth, AC dros Ynys Môn, sy’n aelod o’r Grŵp Trawsbleidiol ar Ddementia, yn cefnogi’r alwad am dystiolaeth gan bobl yn Sir Fôn.

Dangosodd adroddiad ‘Fix Dementia Care’ gan Gymdeithas Alzheimer fod o leiaf 25% o welyau ysbytai’n cael eu defnyddio gan bobl â dementia ac, ar gyfartaledd, fod pobl â dementia mewn ysbyty yn aros yno yn hwy na dwywaith yr amser y mae cleifion eraill sydd dros 65 oed yn ei wneud.

Daw’r Ymchwiliad yn dilyn lansio Cynllun Gweithredu ar gyfer Dementia gan Lywodraeth Cymru yn gynharach eleni, a addawodd gymryd camau i wella gofal ysbyty i bobl sy’n byw â dementia, ac mae’n galw am dystiolaeth yn uniongyrchol gan bobl yr effeithir arnynt gan ddementia yng Nghymru, yn ogystal â chan weithwyr proffesiynol sy’n gweithio yn y sector iechyd a gofal cymdeithasol.

Bydd yr Ymchwiliad yn ymdrin â:
• Gwybodaeth a dealltwriaeth staff meddygol
• Mynd i’r ysbyty
• Rhyddhau o’r ysbyty
• Ansawdd gofal
Defnyddir tystiolaeth i ffurfio asesiad o effeithiolrwydd argymhellion Llywodraeth Cymru a gynhwysir o fewn y Cynllun ac i weld a ydyw’n gweithio’n ymarferol.

Mae’r Grŵp Trawsbleidiol yn uno’i aelodau, y mae gan bleidiau gwleidyddol ledled y Cynulliad gynrychiolwyr arno, yn ei ffocws ar ddod i ddeall profiadau pobl yr effeithir arnynt gan ddementia, a’i nod yw gweithio’n gydweithredol i wneud gwelliannau i’r gofal y maent yn ei dderbyn.

Dywedodd Rhun ap Iorwerth:

“Pan fo person sy’n byw â dementia yn mynd i’r ysbyty, y mae yn aml ar ei fwyaf diymgeledd.

“Yn fy rôl fel Aelod Cynulliad, rwyf wedi clywed gormod o hanesion am bobl â dementia yn cynhyrfu’n lân ac yn derbyn gofal gwael tra eu bod mewn ysbyty. Nod yr Ymchwiliad hwn yw taflu goleuni ar yr heriau ledled Cymru, a gwneud argymhellion i Lywodraeth Cymru ar gyfer gwelliannau.

“Os ydych yn byw â dementia, neu’n gofalu am rywun â dementia, ac rydych wedi cael profiad o ofal ysbyty, yna mae arnom eisiau clywed gennych.”

Mewn grŵp ffocws a drefnwyd gan Gymdeithas Alzheimer Cymru, sy’n darparu’r cymorth ysgrifenyddol i’r Grŵp Trawsbleidiol, fe rannodd pobl sy’n byw â dementia, ac sy’n gofalu am bobl â dementia, rai o’u profiadau:

“Mae’n rhaid ei fod wedi bod yn brofiad hollol drawmatig i fy nhad – dim dealltwriaeth, dim gwybodaeth, dim cymorth. Ni allai gyfathrebu” – Ceri Higgins, gofalwr am berson sy’n byw â dementia – Pontypridd

“Nid oes gan y rhan fwyaf o nyrsys, yn enwedig yn y ward gyffredinol, unrhyw glem. Nid ydynt yn cael yr addysg ynglŷn â sut i ddelio â phobl â dementia” – France Savarimuthu …. person sy’n byw â dementia, Casnewydd.

“Cefais sgwrs yn breifat â nyrs staff ac eglurais fod dementia arno a bod hynny yn ei nodiadau. Nid oedd hi wedi edrych ar y nodiadau. Dywedodd hi: ‘Nid yw’n edrych fel y claf dementia cyffredin i mi’.” – Helen Savarimuthu, gofalwr person sy’n byw â dementia, Casnewydd.

“Mae’n rhaid imi gael llawdriniaeth ar fy nghlun, pa bryd bynnag maent yn dweud. Mae arnaf ofn am fy mywyd mynd i mewn” – Lilly Harris, person sy’n byw â dementia, Pen-y-bont ar Ogwr.

Agorodd yr elusen, ynghyd â’r Grŵp Trawsbleidiol ar Ddementia, yr Ymchwiliad heddiw gydag arolwg ac fe hoffai yn neilltuol glywed gan:

• Pobl yr effeithir arnynt gan ddementia;
• Mudiadau trydydd sector, yn cynnwys y rheiny sy’n cynrychioli gofalwyr;
• Gweithwyr gofal iechyd proffesiynol a chyrff proffesiynol;
• Darparwyr gofal iechyd a gwasanaethau.

Dywedodd Sue Phelps, Cyfarwyddwr Gwlad Alzheimer Society Cymru: “Mae yna 45,000 o bobl â dementia yng Nghymru.

“Mae arnom eisiau clywed gan bobl o bob cwr o Gymru fel y gallwn ddeall maint yr her, a gweithio â Llywodraeth Cymru wrth iddynt weithredu’r Cynllun Gweithredu i sicrhau bod gofal ysbyty ar gyfer pobl sy’n byw â dementia yn enghraifft ddisglair o ragoriaeth.”

Er mwyn cymryd rhan yn yr Ymchwiliad, ysgrifennwch atom, os gwelwch yn dda, yn walescpg@alzheimers.org.uk neu postiwch i Gymdeithas Alzheimer Cymru, 16, Rhodfa Columbus, Glanfa’r Iwerydd, Caerdydd CF10 4BY.

Gallwch hefyd ateb y cwestiynau drwy’n harolwg ar-lein sydd ar gael yn alzheimers.org.uk.

Os byddai’n amgenach gennych gyflwyno’ch tystiolaeth mewn ffordd wahanol, er enghraifft ar y ffôn, ffoniwch Sophie Douglas ar 029 2047 5580, os gwelwch yn dda.

Y penderfyniad am drydedd bont yn fuddugoliaeth mawr i Blaid Cymru, yn ôl Rhun ap Iorwerth

Mae Rhun ap Iorwerth, Aelod Cynulliad Ynys Môn wedi mynegi ei foddhad yn dilyn cyhoeddiad Llywodraeth Cymru am drydedd bont ar draws y Fenai.

Bu i AC Plaid Cymru arwain yr ymgyrch am drydedd bont ar draws Afon Menai ers ymgymryd â’i swydd fel AC Ynys Môn yn ôl yn 2013, a heddiw mae’n croesawu’r newyddion y bydd y gwaith o adeiladu’r bont newydd, yn dechrau ymhen tair blynedd.

Yn dilyn y cyhoeddiad, dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Rwyf wedi galw am roi estyniad i’r bont bresennol ers i mi gael fy ethol – ac roedd fy rhagflaenydd Ieuan Wyn Jones yn galw amdano hefyd – mae hyn yn fuddugoliaeth arall i Blaid Cymru, wrth i ni barhau i geisio buddsoddi mewn seilwaith hanfodol er budd Cymru gyfan.

“Bydd y bont newydd yma yn cynnig ateb i’r oedi dros y bont yn ystod oriau cyrraedd ac ymadael gwaith, sydd ar hyn o bryd yn achosi rhwystredigaeth i deithwyr. Mae’n gam ymlaen at adeiladu gwytnwch ar gyfer cysylltiadau rhwng y tir mawr ac Ynys Môn a bydd yn darparu buddion o ran masnach, ac ar gyfer y gwasanaethau brys hefyd.

“Cafwyd nifer o enghreifftiau diweddar ble bu rhaid cau pont Britannia yn sgil gwyntoedd neu ddamweiniau, gan adael pont Menai, sef y bont sydd bron a bod yn 200 oed fel yr unig gyswllt oedd ar agor rhwng Môn a’r tir mawr. Chwilio am ffyrdd o dynnu pwysau, a nid ychwanegu at y pwysau ar ein cysylltiadau presennol ddylai fod ar frig yr agenda o ran cynllunio i’r dyfodol.”

Ychwanegodd AC Ynys Môn bod angen i Lywodraeth Cymru roi pwysau ar y Grid Cenedlaethol i ymgorffori eu cynlluniau Cysylltiadau Gogledd Cymru newydd i ddatblygiad y Bont newydd, yn hytrach na dilyn eu cynlluniau gwreiddiol o adeiladu twnnel gwerth £300m o dan y Fenai i gartrefu’r ceblau.

“Bydd y cyhoeddiad cadarnhaol yma yn golygu bydd traffig yn parhau i lifo, bydd yn rhoi sicrwydd i’r gwasanaethau brys, yn cynyddu masnach, a rŵan mae’n rhaid i ni barhau i roi pwysau ar y Grid Cenedlaethol i ymgorffori’r Cyswllt Gogledd Cymru newydd i mewn i ddatblygiad y bont newydd, yn hytrach na symud ymlaen gyda’r opsiwn costus o greu twnnel.

“Yn y mis diwetha’, mae Llywodraeth Cymru wedi dweud wrthyf eu bod mewn trafodaeth adeiladol gyda’r Grid, ac mae’n hollbwysig rŵan bod pwysau’n cael ei roi arnynt i sicrhau bod astudiaeth dichonolrwydd yn cael ei gynnal cyn gynted â phosib, ar y posibilrwydd o ddefnyddio’r bont newydd i gario’r ceblau.”

Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd 2018

Ar ddiwrnod Iechyd Meddwl y Byd, does ‘na ddim gwell amser i siarad am iechyd meddwl, unai os ydych yn nabod rhywun sydd â phroblemau iechyd meddwl, neu yn dioddef eich hun. Cofiwch fod heddiw yn ddiwrnod da i siarad, a chofiwch fod angen gofalu am eich hun.

Does ‘na ddim amser gwael i siarad am iechyd meddwl, ond mae heddiw yn ddiwrnod arbennig o dda i wneud yn siŵr eich bod chi yn cofio am bwysigrwydd iechyd meddwl, a’r angen i gryfhau gwasanaethau ar gyfer y rhai sydd yn dioddef.

Gwyliwch y fideo isod am mwy ganddo fi:

Dylai Grid a PINS barchu’r farn ddemocrataidd yng Nghymru pan yn ystyried peilonau, medd AC

Gofynnodd Aelod Cynulliad Ynys Môn Rhun ap Iorwerth i’r Prif Weinidog i wneud yn siwr fod y rhai sy’n edrych ar gynlluniau Grid ar gyfer peilonau newydd ar draws Ynys Môn yn ymwybodol o’r bleidlais yn y Senedd o blaid tanddaearu ceblau.

Yn ystod Cwestiynau i’r Prif Weinidog yr wythnos hon, galwodd AC Môn ar Lywodraeth Cymru i wthio i’r eithaf ar yr Arolygiaeth Gynllunio Prydeinig i sylweddoli bod yn rhaid iddyn nhw barchu barn ddemocrataidd y Senedd.

Dywedodd hefyd y byddai hi’n sgandal pe na bai arian mae’r Grid wedi awgrymu allai fynd tuag at dwnel i gario ceblau ddim yn cael ei wario ar bont newydd yn lle hynny, gyda gweddill yr arian yn cael ei fuddsoddi mewn tanddaearu.

Yn siarad yn y siambr, dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Mae’r cais gorchymyn caniatâd datblygu wedi cael ei gyflwyno bellach, ond dydy’r grid, ers dechrau’r broses yma, ddim wedi ildio dim i’r pwysau gen i, yr Aelod Seneddol, y cyngor nac, yn bwysicach fyth, unfrydiaeth trigolion Ynys Môn y dylid tanddaearu.

“A chofiwch fod y Senedd yma wedi pleidleisio dros yr egwyddor o ffafrio tanddaearu yn hytrach na gosod peilonau newydd. Mi ddywedasoch chi ym mis Ionawr y buasech chi’n atgoffa’r grid o hynny, felly, beth oedd eu hymateb nhw? Ond, yn bwysicach na hynny, a wnewch chi roi ymrwymiad i wthio i’r eithaf o Lywodraeth Cymru ar yr Arolygiaeth Gynllunio Prydeinig i sylweddoli bod barn ddemocrataidd y Senedd hon wedi cael ei datgan a bod yn rhaid iddyn nhw barchu hynny?

“Ymhellach, efo’r awgrym bellach y gallai twnnel i roi ceblau o dan y Fenai gostio cymaint â £300 miliwn, onid ydy hi’n amlwg y byddai hi’n sgandal pe na bai’r arian, neu ran ohono, yn cael ei wario ar bont newydd i gario gwifrau a cherbydau, efo gweddill yr arian yn cael ei fuddsoddi mewn tanddaearu?”

Dywedodd y Prif Weinidog eu bod wedi gwneud y pwynt hwn i’r grid ei bod yn bwysig dros ben i ystyried pont newydd ar draws y Fenai er mwyn sicrhau bod y ceblau’n gallu mynd ar y bont honno, a hefyd bydd y grid yn gwybod beth yw barn y Cynulliad hwn a barn pobl leol. Ond dywedodd Rhun ap Iorwerth ein bod ni angen datganiad clir i’r perwyl hwnnw.