Ymateb Gweinidog Cysgodol Economi Plaid Cymru i gyhoeddiad Airbus A380

Mae Gweinidog Cysgodol yr Economi a Chyllid Plaid Cymru, Rhun ap Iorwerth AC, wedi mynegi ei siom yn dilyn cyhoeddiad Airbus am ei penderfyniad i roi’r gorau i gynhyrchu’r A380 dwbl yn 2021.

Mae rhan o waith adeiladu’r A380 yn digwydd ar safle’r cwmni ym Mrychdyn, a mae’r cyhoeddiad yn codi pryderon ynglŷn â cholli swyddi posib, ond mae Airbus yn dweud eu bod yn gobeithio na fydd yn effeithio ar lawer o golli swyddi.

Yn dilyn y cyhoeddiad, dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Roeddwn i’n siomedig i glywed heddiw am benderfyniad Airbus i roi’r gorau i gynhyrchu’r A380 deulawr dwbl yn 2021. Mae hi’n awyren hardd yr wyf wedi bod yn ddigon ffodus i hedfan arni, ac rwy’n falch o rôl Cymru yn ei chreu.

“Daeth y penderfyniad yn sgil gostyngiad archebion y cwsmer mwyaf, sef Emirates, a fydd yn hytrach yn canolbwyntio ar ddefnyddio awyrennau eraill o fflyd Airbus.

“Mae Airbus yn nodi ei bod yn gobeithio cadw colledion i leiafswm, ond mae’n anochel y bydd pryderon ym Mrychdyn ble mae’r adenydd yn cael eu creu.

“Byddaf yn gofyn am eglurhad pellach gan Lywodraeth Cymru ynglŷn â goblygiadau’r cyhoeddiad hwn yn y tymor byr a chanolig. Rwy’n falch fodd bynnag, nad yw Airbus yn disgwyl y bydd hyn yn effeithio ar eu cynlluniau recriwtio prentisiaid.”

AC Ynys Môn yn edrych ymlaen at ail enwi ‘Senedd’ wrth i Bil Senedd ac Etholiadau Cymru (Cymru) gael ei gyhoeddi.

Mae Aelod Cynulliad Plaid Cymru Ynys Môn, Rhun ap Iorwerth, wedi croesawu cyhoeddi Bil Senedd Cymru ac Etholiadau (Cymru) yn ddiweddar fel ‘cam pwysig iawn’, a fydd yn gweld yr oedran pleidleisio wedi gostwng ar gyfer etholiadau Cymreig, yn ogystal ac enw newydd i’n Senedd Genedlaethol.

Mewn ymateb i ddatganiad gan y Llywydd yn cyflwyno’r Mesur yn Siambr y Cynulliad ddoe, trafododd Mr ap Iorwerth y symudiad at ailenwi Senedd Genedlaethol Cymru fel y ‘Senedd’, a gwnaeth yr achos dros y ddeddfwriaeth hon sydd angen disgrifio i bobl Cymru’r daith o fod yn Gynulliad i ddod yn Senedd.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:
“Mae hwn yn gam pwysig iawn, ac rwy’n edrych ymlaen at barhau â’r trafodaethau ar Fesur newydd a fydd yn gweld yr oedran pleidleisio’n dod lawr i 16 ar gyfer etholiadau yng Nghymru – rwy’n credu’n gryf bod angen i ni barchu llais ein pobl ifanc. Ac mae dadl ddiddorol i ddod o hyd i enw addas i’n Senedd Genedlaethol hefyd.

“Rwy’n credu bod angen i ni symud tuag at gael un enw, ‘Senedd’, i’n Senedd genedlaethol newydd, ond mae arnom hefyd angen y ddeddfwriaeth hon, wrth gwrs, i ddisgrifio ein newid ar y daith honno o fod yn Gynulliad, a oedd yn ein rhoi ar lefel is i’r Senedd yn yr Alban – mae arnom angen y ddeddfwriaeth hon i fynd â ni ar y daith honno i fod yn Senedd.

“Mae arnom angen ‘Senedd’ fel enw, mae angen i ni, trwy’r ddeddfwriaeth hon, gael ‘Senedd’ yno fel disgrifydd, ac edrychaf ymlaen atom wrth ddefnyddio hyn fel cam i sefydlu ein hunain hyd yn oed ymhellach yng nghalonnau a meddyliau pobl Cymru yn yr 20 mlynedd nesaf a thu hwnt. “

“Gadewch inni yng Nghymru benderfynu sut i redeg ein system gyfiawnder” meddai AC ac AS Plaid Cymru.

Mae dau o aelodau blaenllaw Plaid Cymru wedi labelu’r sefyllfa bresennol i fod yn annerbyniol. Mae Rhun ap Iorwerth AC a Liz Saville Roberts AS wedi galw am ddatganoli’r pwerau dros weinyddu’r system gyfiawnder i Gymru, gan ychwanegu fod y sustem bresennol yng Nghymru ddim yn gweithio.

Yn dilyn y cyhoeddiad diweddar am ffigurau Canolfannau Llywodraethu Cymru a ddangosodd fod gan Gymru’r gyfradd garcharu uchaf yng Ngorllewin Ewrop, cafodd Mr ap Iorwerth gyfarfod â chyfreithwyr oedd am dynnu ei sylw at y broblem yn Llys y Goron Caernarfon ddoe. Mater arall sy’n wynebu’r system gyfiawnder yng Nghymru – yw’r anhawster i bobl mewn ardaloedd gwledig i gyrraedd y llysoedd am ei bod nhw tu allan i’w cymunedau.

Yn 2016 cafodd pedwar o’r llysoedd ar draws Gogledd Cymru eu cau, oedd yn cynnwys Caergybi a Llangefni yma yn Ynys Môn, Dolgellau yng Ngwynedd a Chanolfan Tribiwnlys a Gwrandawiad Wrecsam.

Mae hyn yn golygu bod rhaid i etholwyr Mr ap Iorwerth ar Ynys Môn a Mrs Saville Roberts yn Nwyfor Meirionnydd deithio i Gaernarfon – gyda rhai ohonynt heb fynediad at gar, a rhaid iddynt felly ddibynnu ar gludiant cyhoeddus, sydd ddim bob amser yn ffordd ymarferol i gyrraedd llys erbyn 9am ar fore penodol – ac felly mae pobl dan anfantais o fewn y system gyfiawnder.

Yn dilyn ei gyfarfod yn Llys y Goron Caernarfon, dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Rydyn ni’n gwybod bod yna broblemau gyda’r system gyfiawnder yng Nghymru – mae gennym ganran uwch o bobl yn cael eu hanfon i’r carchar yma yng Nghymru nag unrhyw le arall yn y DU, felly mae’n rhaid i rywbeth newid ac rwy’n siŵr bod y gyfundrefn bresennol sydd ddim yn cael ei weinyddu yn lleol ar hyn o bryd, yn cyfrannu’n fawr at y broblem.

“Mae pobl o dan anfantais o ran eu gallu i ofalu amdanyn nhw eu hunain o fewn y system gyfiawnder hefyd, gyda thoriadau i gymorth cyfreithiol, er enghraifft – mae rhwystredigaeth wedi ymosod ar y system gyfiawnder a rhywsut rhaid inni ddod o hyd i ateb i hyn.

“Byddai datganoli pwerau dros y system gyfiawnder i Gymru yn gam sylweddol i’r cyfeiriad cywir. Gadewch inni yng Nghymru benderfynu sut i redeg ein system gyfiawnder am fod y sefyllfa bresennol yn annerbyniol. Nid dyma’r math o system gyfiawnder sydd ei angen arnom yng Nghymru. ”

Dywedodd Mrs Liz Saville Roberts AS:

“Dydi cloi pobl mewn carchar ddim yn datrys y broblem. Mae arnom angen system garchar adferol gwirioneddol i dorri’r cylch aildroseddu dieflig y mae llawer o garcharorion yn darganfod ei hunain ynddo.”

“Dylai Cynulliad Cenedlaethol Cymru gymryd rheolaeth o’n system gyfiawnder fel y gallwn greu un addas i anghenion unigryw ein cenedl, a pheidio caniatáu i San Steffan osod ei bolisïau anaddas arnom yma yng Nghymru.”

Mae Rhun ap Iorwerth yn cymryd rhan yn yr Ymgyrch LeadHerShip i annog merched ifanc i ystyried gyrfa mewn gwleidyddiaeth.

Mae rhaglen LeadHerShip Chwarae Teg yn gobeithio ysbrydoli’r genhedlaeth nesaf o arweinwyr y dyfodol.

Mae Rhun ap Iorwerth am annog merched ifanc Ynys Mōn i ystyried gyrfa mewn gwleidyddiaeth, a dysgu mwy am fywyd fel AC trwy raglen LeadHerShip Chwarae Teg.

Mae LeadHerShip yn rhoi cyfle i ferched ifanc rhwng 16 a 22 oed gysgodi Aelod Cynulliad am y diwrnod, a dysgu sut mae penderfyniadau allweddol yn cael eu gwneud yng Nghymru. Bydd hyn yn golygu cael mewnwelediad uniongyrchol o fywyd AC o ddydd i ddydd, gan ddysgu sut mae’r Cynulliad yn gweithio, cwestiwn ac achosion gyda merched sydd yn AC a dadl fer, lle bydd y cyfranogwyr yn trafod rôl merched yng Nghymru heddiw.

Mae merched yn nodedig mewn rolau sydd angen iddynt wneud penderfyniadau pwysig yma yng Nghymru; a tra bod y Cynulliad yn perfformio’n dda gyda 47% o AC yn ferched, mae’r nifer yn is o lawer ymhlith Cynghorwyr, ac Aelodau Seneddol sydd yn ferched, sydd yn ddim ond 28%.

Mae Chwarae Teg eisiau sicrhau bod lleisiau merched yn cael eu clywed ar bob lefel wrth wneud penderfyniadau, a bod merched ifanc yn cael eu hannog i siarad am y materion sy’n bwysig iddynt. Mae LeadHerShip yn gobeithio darparu llwyfan i’w safbwyntiau gael eu clywed, ac i annog mwy o ymgysylltiad â gwleidyddiaeth Cymru.

Meddai Rhun ap Iorwerth: “Ar ôl llwyddiant LeadHerShip y llynedd, rwy’n falch o fod yn cymryd rhan eto ac yn cynnig cyfle i ferched ifanc yn Ynys Mōn gael cipolwg ar wleidyddiaeth Cymru. Dyma gyfle gwych i ferched ifanc leisio eu barn, a dysgu sut mae Cynulliad Cenedlaethol Cymru ac Aelodau’r Cynulliad yn gweithio drostynt.

“Rydyn ni wedi gwneud rhywfaint o gynnydd da yng Nghymru gyda chyflawni cydraddoldeb, ond mae mwy i’w wneud felly rwy’n gobeithio’n fawr y bydd merched lleol yn gwneud cais, a sylweddoli bod ganddynt y potensial i fod yn arweinydd yn y dyfodol.”

Meddai Natasha Davies, Arweinydd Polisi ac Ymchwil yn Chwarae Teg: “Fe wnaethom ni ddechrau #LeadHerShip y llynedd er mwyn rhoi blas go iawn i ferched ifanc am y cyfleoedd gwleidyddol sydd ar gael iddynt. Bu’n llwyddiannus iawn ymysg y merched a’r AC ifanc fel ei gilydd, felly rydyn ni’n gobeithio derbyn mwy o geisiadau eleni.

“Bydd yn cynnig yma yn gyfle unigryw i ferched ifanc Cymru gael profiad uniongyrchol o wleidydd, yn ogystal â dysgu mwy am waith mewnol y Senedd. Rydym am ddangos i ferched ifanc yng Nghymru y gallant leisio eu barn a chwarae rhan bwysig wrth lunio’r dyfodol. ”

Gall merched o Ynys Môn sy’n dymuno gwneud cais i gymryd rhan yn LeadHerShip wneud cais ar https://chwaraeteg.com/projects/leadhership19/ erbyn dydd Gwener 15 Chwefror.

Dylai Llywodraethau Cymru a’r DU roi mwy o gefnogaeth i ‘brosiect arloesol’ Minesto, meddai AC Ynys Môn

Yn dilyn ei ymweliad i weld y datblygiadau diweddaraf yn nhechnoleg ynni morol unigryw Minesto UK, ‘Deep Green’, mae Rhun ap Iorwerth AC wedi galw ar Lywodraethau Cymru a’r DU i gefnogi’r cwmni wrth iddynt geisio gwneud cynnydd dros y blynyddoedd sydd i ddod.

Prosiect Minesto yng Nghaergybi, chwe chilomedr oddi ar arfordir Caergybi, yw prosiect ynni llanw cyflym isel cyntaf y byd, ac mae’r cwmni wedi sefydlu pencadlys y DU yn nhref Caergybi Ynys Môn, ac felly’n dangos ymrwymiad wrth ddatblygu a masnachu eu technoleg arloesol yn yr ardal.

Ym Mai 2015, dyfarnwyd grant o €13 miliwn i Minesto gan Gronfa Ddatblygu Ranbarthol Ewrop trwy Swyddfa Gyllid Ewropeaidd Cymru (WEFO), sydd yn rhan o Lywodraeth Cymru, ar gyfer cyflwyno ‘Deep Green’ yn fasnachol.

Yn dilyn yr ymweliad i weld y cynnydd diweddaraf yng nghynlluniau Minesto, ble bu iddo gyfarfod â Phrif Swyddog Gweithredu Minesto, David Collier a’r Rheolwr Datblygu Busnes, Osian Roberts, mae Rhun ap Iorwerth AC wedi galw ar Lywodraeth y DU hefyd i gamu ymlaen a chefnogi’r prosiect, er mwyn eu cynorthwyo i gyrraedd eu llawn botensial.

Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Dyma dechnoleg y dylem fod yn falch iawn ei fod yn cael ei ddatblygu yma ar Ynys Môn – mae gwaith Minesto yn yr ardal hon yn arloesol, ac mae’n gyffrous iawn i feddwl am botensial y prosiect hwn i gynhyrchu ynni glân, gwyrdd oddi ar arfordir Ynys Môn.

“Rwy’n ddiolchgar i Lywodraeth Cymru sydd, trwy WEFO, wedi cefnogi’r prosiect yn frwdfrydig hyd yn hyn, ond erbyn hyn mae’n bryd – yn enwedig yng ngoleuni’r cyhoeddiadau diweddar ynghylch swyddi a chynhyrchu ynni ar yr ynys – i Lywodraethau Cymru a’r DU ddangos ei bod yn ddifrifol am gefnogi’r prosiect arloesol a thrawiadol yma i gyrraedd ei botensial llawn.”

Angen Uwchgynhadledd Economaidd frys yn sgil colli swyddi Ford

Wrth ymateb i’r adroddiadau y bydd safle Ford ym Mhen-y-bont ar Ogwr yn cael gwared ar 400 o swyddi, meddai gweinidog cysgodol Plaid Cymru dros yr economi, Rhun ap Iorwerth AC,

“Mae colli 400 o swyddi ar safle Ford ym Mhen-y-bont ar Ogwr yn erchyll – nid yn unig i’r gweithwyr sy’n dioddef yr effaith uniongyrchol o’r penderfyniad ond ar gyfer economi ehangach Cymru hefyd. Mae hyn yn golygu bod y safle ym Mhen-y-bont ar Ogwr yn colli rhan fwyaf o’i gweithlu. Rhaid i ni nawr gael addewid gan Ford a Llywodraeth Cymru bod y gweithwyr hyn yn cael eu cefnogi a bod eu hawliau wedi’u diogelu.

“Dylai Llywodraeth Cymru dan Lafur fod eisoes fod mewn cyswllt a Ford, gan roi pwysau arnynt parthed y penderfyniad hwn, a fydd yn debygol o arwain at ganlyniadau ofnadwy i filoedd o deuluoedd sy’n dibynnu ar Ford ar gyfer cyflogaeth. Dylid trefnu uwchgynhadledd economaidd frys, o’r math a sefydlwyd ar adeg yr argyfwng economaidd degawd yn ôl.

“Rwyf eisoes wedi bod mewn cysylltiad â rheolwyr Ford ym Mhen-y-bont ar Ogwr i ofyn am gyfarfod i drafod dyfodol y safle a pha gyfleoedd newydd y gellir eu dilyn yn y dyfodol.

Ychwanegodd AC Plaid Cymru dros Orllewin De Cymru Bethan Sayed,

“Codwyd cwestiynau am y safle ers peth amser, ac rwyf wedi cyfarfod â chynrychiolwyr Undebau i drafod hyn ac o ran datblygu cynhyrchion newydd yno yn y dyfodol.

“Rhaid inni sicrhau bod gweithwyr y safle yn cael eu cefnogi, a bod eu hawliau wedi’u diogelu. Byddaf yn gwneud popeth allaf i gefnogi pobl sy’n gweithio yno, ac yr wyf yn annog pobl i gysylltu os ydyn nhw eisiau fy nghefnogaeth. ‘

Dylai Llywodraeth Cymru bod yn falch i gefnogi bid Gemau’r Ynysoedd 2025, meddai AC Môn

Gydag Ynys Môn wedi gwneud cais i gynnal Gemau’r Ynysoedd Rhyngwladol 2025 a’r dyddiad cau i gyflwyno’r cais yn gyflym agosáu, mae Aelod Cynulliad yr Ynys, Rhun ap Iorwerth wedi dwyn sylw’r Cynulliad Cenedlaethol at y posibilrwydd y gallai Ynys Môn a Chymru gynnal y twrnamaint rhyngwladol mawr yma.

Mewn cwestiwn i Weinidog Llywodraeth Cymru, Eluned Morgan, sy’n dal y portffolio ‘Digwyddiadau Mawr’, rhoddodd Rhun ap Iorwerth gais yr Ynys i gynnal Gemau Ynysoedd Rhyngwladol 2025 ger eu bron – twrnamaint a allai arwain at hwb economaidd o £5m i’r ynys yn 2025, pe bai Môn yn llwyddiannus yn eu cais,

Dywedodd Mr ap Iorwerth:

“Mae yma un digwyddiad mawr ar y gweill i ni ar Ynys Môn – y cyfle i lwyfannu Gemau’r Ynysoedd yn 2025. Mae pwyllgor gweithredol Gemau’r Ynysoedd yn rhyngwladol yn gefnogol iawn i’n cynlluniau ac rwy’n ddiolchgar iawn iddyn nhw am hynny, a byddwn yn cyflwyno ein cais terfynol mewn ychydig wythnosau, felly mae hi’n amser tyngedfennol arnom rwan.

“Rydym yn hynod ddiolchgar am y gefnogaeth a ddangoswyd gan yr awdurdod lleol a chan dîm y prif ddigwyddiadau o fewn Llywodraeth Cymru o dan Weinidogion blaenorol, ac rydym yn edrych ymlaen at weithio mewn partneriaeth â’r Gweinidog presennol, Eluned Morgan, dros y blynyddoedd i ddod, wrth i ni nesu at 2025.

“Mae hwn yn gyfle amhrisiadwy i Ynys Môn, a fydd yn hwb economaidd, a fydd yn annog iechyd, ffitrwydd a chwaraeon yn gyffredinol, ac yn gadael ei ôl a’i ddylanwad yma ym Môn am flynyddoedd lawer. Dylai’r Llywodraeth fod yn falch iawn o gefnogi digwyddiad o’r fath.”

Dylai ‘Consequential’ Crossrail bod yn blaenoriaeth i Lywodraeth Cymru

Mae Gweinidog Cysgodol dros yr Economi a Chyllid Plaid Cymru wedi annog Llywodraeth Cymru i sicrhau benthyciad at brosiect Crossrail Llundain Fawr fel blaenoriaeth, yn sgil Canlyniadau Barnett ac i ychwanegu cludiant Cymru at y buddsoddiad hwnnw, am ein bod angen y seilwaith yn ddirfawr.

Mae hyn yn dilyn cwestiwn Senedd Plaid Cymru, Jonathan Edwards i Lywodraeth y DU, pan ddatgelwyd bod y Gweinyddiaethau Datganoledig wedi cael cynnig Canlyniad Barnett yn dilyn benthyciad yr Adran Drafnidiaeth i Awdurdod Llundain Fawr tuag at Brosiect Crossrail.

Heddiw, ceisiodd Mr ap Iorwerth am sicrwydd bod y cynnig gan Lywodraeth y DU yn cael ei wneud, a gofynnodd beth oedd natur y cynnig, gan fynnu ei fod yn flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru i sicrhau bod y buddsoddiad ychwanegol yma yn symud ymlaen.

“Oni ddylai hyn fod yn flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru weld ffynhonnell arian posib newydd fel ffordd o fuddsoddi yn seilwaith trafnidiaeth Cymru? Dyma fuddsoddiad sydd ei angen arnom yn ddifrifol.

“Gwyddom fod gwariant isadeiledd trafnidiaeth yng Nghymru ar ei hôl hi, yn sicr o’i gymharu â de-ddwyrain Lloegr a Llundain – pe byddai gwariant fesul pen wedi cael ei wario yn yr ardaloedd hynny, byddai £5.6 biliwn ychwanegol wedi cael ei fuddsoddi yn rhwydwaith trafnidiaeth Cymru dros yr 20 mlynedd diwethaf.

“Mae hon yn achos nodweddiadol o Lywodraeth y DU yn tan-ariannu Cymru, ac yn y tymor byr mae’n rhaid i Lywodraeth Cymru ei gwneud yn flaenoriaeth i sicrhau’r canlyniad Crossrail yma – mae Llywodraeth Cymru yn ystod yr 20 mlynedd diwethaf wedi methu â chau y bwlch cyllido rhag cynyddu, ac ni ellir caniatáu i’r bwlch fynd yn fwy.”