Colofn Rhun ar gyfer yr Holyhead and Anglesey Mail 18.07.18

Roeddwn yn falch o gael fy newis yn y balot yn ddiweddar i gyflwyno dadl fer i’r Cynulliad ar bwnc o’m dewis.

Ar ôl cael cywed am (a chel gweld drosof fy hun yn ystod ymweliad diweddar) y gwaith rhagorol sy’n cael ei wneud gan adran gwyddorau eigion Prifysgol Bangor ym Mhorthaethwy a bod yn ymwybodol o botensial Ynys Môn o ran ynni morol yn ogystal ag ymchwil, penderfynais ddefnyddio fy amser yn siambr y Cynulliad i drafod dyfodol y llong ymchwil Prince Madog.

Rwy’n siŵr y bydd y Prince Madog yn olygfa gyfarwydd i lawer ohonoch sydd wedi ei weld ynghlwm wrth y pier ym Mhorthaethwy. Dyma’r llong fwyaf i’w gweld yn rheolaidd ar y Fenai ac mae pawb sy’n falch ohoni yn gwybod ei bod yn symbol o ragoriaeth yr Ysgol Gwyddorau Eigion ym Mangor.

Roedd fy nadl nid yn unig yn dathlu y rôl honno, ond hefyd yn pwyso ar Lywodraeth Cymru bwysigrwydd y Prince Madog rwan a’i botensial cenedlaethol am flynyddoedd i ddod, gan wneud yr achos iddo gael ei wneud yn Long Ymchwil Morol Cenedlaethol i Gymru. Mae gan Iwerddon ddau yn barod!

Mae ardal morol Cymru yn cynnwys adnoddau naturiol gwerthfawr ac amrywiol a all ddarparu cyfleoedd economaidd a chymdeithasol sylweddol, ac sy’n cyfrannu at les y genedl a chenedlaethau’r dyfodol. Ond, mewn gwirionedd, gwyddom bron ddim am yr adnoddau hynny. Mae’n syfrdanol gyn lleied o wely’r môr sydd wedi’i fapio, o ystyried y mapio manwl ar y tir.

Mae mapio o’r fath yn flaenoriaeth ar lefel yr UE ac wedi bod ers peth amser, ond ni fu unrhyw gynllun cydlynol ar gyfer y DU – dim cynllun i Gymru. Mae’r broses o gasglu data wedi bod yn ad hoc. Nid yw wedi’i gydlynu’n iawn, a rhaid i hynny newid. Wrth gwrs, mae gennym yr adnodd y mae angen inni wneud y gwaith hwnnw: y Prince Madog. Gadewch i ni fod yn arloesol a gwneud iddo ddigwydd.

Mae disgyblion Ysgol David Hughes yn sicr yn gwybod beth yw arloesi! Cefais amser gwych yn siarad am fusnes ac entrepreneuriaeth yn Ffair Arloesi Ysgol David Hughes yr wythnos diwethaf. Roedd y ffair yn llawn syniadau gwych a grŵp gwych o fyfyrwyr. Dechreuwyd Dillad Arfordir yn y ffair y llynedd, ac maent wedi mynd o nerth i nerth, a newydd lansio cynnyrch newydd. Mae angen inni gefnogi a hyrwyddo’r entrepreneuriaid ifanc hyn. E wch amdani gyda’ch cynlluniau! – Dymunaf y gorau i chi gyd.

Colofn Rhun i’r Holyhead and Anglesey Mail 25 04 18

“Gwenwch!” Yn eu lycra, fe gymerodd grŵp o feicwyr anhygoel lun cyn iddynt ddechrau eu taith o Ynys Môn i Gaerdydd, ac ymunais â nhw i ddymuno’n dda iddynt. Byddai meddwl am daith 200 milltir yn ddigon i wneud i lawer grio yn hytrach na gwenu! Fodd bynnag, dwi wedi gwneud y daith fy hun, ac yn gwybod teimlad mor braf ydy hi i gyrraedd pen y daith – yn enwedig ar ôl codi arian neu ymwybyddiaeth ar gyfer achos da.

Yn yr achos yma, yr Hosbis Dewi Sant newydd sy’n cael ei agor yn Ysbyty Penrhos Stanley yng Nghaergybi. Roedd Cadeirydd yr Ymddiriedolwyr, Lyndon Miles, ymhlith y beicwyr. Ers agor ym 1998, mae Hosbis Dewi Sant yn Llandudno wedi darparu’r gofal lliniarol gorau posibl i filoedd o bobl yn Ynys Môn, Gwynedd a Chonwy. Nawr, bydd y gofal hwnnw’n cael ei gynnig yn nes at y cartref i bobl ar Ynys Môn. Rwy’n ddiolchgar i dîm Dewi Sant am eu hymrwymiad i’r ynys.

Fe wnes i’r daith i Gaerdydd mewn ffordd llawer llai blinedig, lle roeddwn i’n gallu rhoi nifer o faterion Ynys Môn ar yr agenda. Gofynnais i’r Gweinidog dros yr Amgylchedd egluro pam mae staff sy’n monitro Afon Cefni i helpu i gynllunio amddiffynfeydd llifogydd newydd wedi cael eu symud i ddyletswyddau eraill. Nid yw’n ddigon da – mae angen atebion i’r bygythiad llifogydd gyda brys, yn Llangefni ac mewn mannau eraill.

Hefyd yn gysylltiedig â’r tywydd, rydym yn dal i ddelio ag effeithiau Storm Emma. Ar ôl dinistr y Marina, rwy’n falch o ddweud ein bod yn nesau at gyfarfod cyntaf Grŵp Defnyddwyr Porthladd Caergybi, y byddaf yn cyd-gadeirydd gydag AS yr ynys. Fe wnes i ymweld â Moelfre yr wythnos diwethaf i weld effeithiau’r storm yno hefyd. Byddaf yn helpu i gysylltu â’r awdurdod lleol ynghylch yr hyn sydd angen ei wneud i ddelio gyda’r effaith a gafodd y storm ar draeth y pentref.

Yn olaf – fe darodd storm wleidyddol Bae Caerdydd yr wythnos diwethaf gyda Llywodraeth Cymru Lafur yn bygwth mynd a’r Cynulliad i’r llys i’w atal rhag trafod adroddiad sy’n gysylltiedig â marwolaeth yr AC Carl Sargeant. Cefais fy siomi’n fawr gyda chamau gweithredu’r Llywodraeth. Mae’r Cynulliad yno i ddal y Llywodraeth i gyfrif – nid y ffordd arall rownd!

Wedi dweud hynny, efallai y bydd yn help gyda’r dasg bwysig o helpu pobl i wahaniaethu rhwng y Cynulliad a’r Llywodraeth. Y Cynulliad yw llais democrataidd Cymru. EICH llais CHI. Ac mae’n rhaid i’r Llywodraeth – y gellir ei newid mewn unrhyw etholiad – ei barchu bob amser.

Colofn Rhun i’r Holyhead and Anglesey Mail 11.04.18

Bydd nifer ohonoch wedi bod yn dilyn y ffrae diweddar dros gynlluniau’r RSPB i godi tâl o £5 am barcio yn Ynys Lawd. Rydw i’n teimlo’n anghyfforddus iawn am y newid arfaethedig yma.

Fe ysgrifennais at Bennaeth RSPB yng Nghymru y mis diwethaf, a cefais gyfarfod gyda hi yn Ynys Lawd yr wythnos diwethaf. Gofynnais iddynt ail-ystyried, gan bwysleisio pwysigrwydd Ynys Lawd i bobl Caergybi a Môn a gofyn iddynt ddatblygu cynllun fwy sensitif – pas blynyddol i bobl leol, er enghraifft, neu wahaniaethu rhwng parcio amser hir a byr. Fe ofynais hefyd iddynt rannu unrhyw elw gyda’r menter gymdeithasol sy’n rhedeg y goleudy – wedi’r cyfan, dyma pam mae lot o bobl yn ymweld ag Ynys Lawd.

Fe wnes i wrando ar RSPB hefyd. Dywedwyd wrthyf nad oedd dewis arall go iawn. Mae eu cyllid grant wedi mynd i lawr dros y blynyddoedd, ac mae angen iddyn nhw wneud Ynys Lawd yn gynaliadwy. Byddai’r tâl yn £2.50 ar amseroedd llai prysur o’r flwyddyn, yn hytrach na £5, a byddai am ddim cyn 9 y bore ac ar ôl 5 y prynhawn – delfrydol ar gyfer ymwelwyr lleol rheolaidd neu bobl sy’n mynd a’u cŵn am dro ayb (gwybodaeth bositif a ddylai wedi cael ei wneud yn gyhoeddus gan RSPB). Ond roeddwn yn dal eisiau iddynt gyfaddawdu.

Mae ymgyrch gret wedi tyfu ers i’r newidiadau arfaethedig gael eu gwneud yn gyhoeddus, ac rydw i’n ddiolchgar i bawb sydd wedi lobîo RSPB. Yn ddiweddarach yr wythnos diwethaf, dywedodd RSPB y byddent yn cyflwyno pas blynyddol o £20 i drigolion Ynys Cybi. Mae hyn yn gam yn y cyfeiriad iawn, ond mae’n dal i fod yn lot o arian, a byddai’n dda gweld y diffiniad o ‘lleol’ yn cael ei ehangu hefyd. Mae hefyd y mater o rannu elw. Ond rydym yn symud beth bynnag.

Felly gadewch i ni barhau i ddefnyddio grym perswâd…a hoffwn i RSPB ddefnyddio grym ymchwil i weithio allan sut y byddai’r tâl yn effeithio ar ddefnyddwyr lleol, gan gynnwys ymwelwyr i’r caffi, er enghraifft.

Efallai yn gyfreithiol fod Ynys Lawd yn eiddo i RSPB, ond ym Môn, rydym yn gwybod ei fod yn eiddo i ni i gyd go iawn.

Colofn Rhun ap Iorwerth i’r Holyhead and Anglesey Mail 14 02 18

Dwi’n falch o ddweud, gyntaf i gyd, fod eich Aelod Cynulliad yn dal i fod mewn un darn ar ôl gêm rygbi ffyrnig arall rhwng y Cynulliad a Thai’r Cyffredin ac Arglwyddi. Mae’n ddigwyddiad blynyddol, sy’n cael ei gynnal ar ddiwrnod gêm Cymru v Lloegr yn y Chwe Gwlad. Fe enillodd y Cynulliad unwaith eto (am y 7fed gwaith yn olynol rwan) ar ddydd Sadwrn, ond yn fwy pwysig, cawsom gyfle eto i godi ymwybyddiaeth o’n helusen, Bowel Cancer UK/Beating Bowel Cancer. Mae fy nghyd-weithiwr ym Mhlaid Cymru, Steffan Lewis AC, yn brwydro canser y coluddyn ar hyn o bryd, ac roedd o’n flaenllaw yn ein meddyliau wrth i ni gamu ar y cae ym Mharc Rosslyn yn Llundain.

Hefyd ar thema chwaraeon, hoffwn ddiolch i Ray Williams o Glwb Codi Pwysau a Ffitrwydd Caergybi ac Ynys Môn am roi tystiolaeth mor rymus i Bwyllgor Iechyd y Cynulliad yr wythnos diwethaf ar yr angen am fesurau brys i gynyddu gweithgaredd corfforol ymysg pobl ifanc. Roeddwn i eisiau iddo ddod i siarad gyda ni am fy mod yn gwybod gymaint o ddadleuwr angerddol a gwybodus ydy o yn y maes yma. Mae hi i fyny i ni fel Aelodau Cynulliad rwan i wneud yr achos dros weithredu gan y Llywodraeth.

Roedd fy ymarfer i gyda grŵp arbennig o ddisgyblion ysgol ar Ynys Môn yr wythnos ddiwethaf o natur feddyliol yn hytrach na chorfforol. Mae hi wastad yn braf cael cyfarfod gyda disgyblion, ond rhaid i mi ddiolch yn fawr i ddisgyblion blynyddoedd 3 a 4 yn Ysgol Henblas am wneud gwaith cartref mor dda cyn ein cyfarfod, fel fy mod wedi wynebu awr a hanner o gwestiynu di-dor. Fe wnes i wir fwynhau fy hun gyda chi – diolch bawb.

Mae ein hymchwiliad Pwyllgor Iechyd i weithgaredd corfforol wedi’i anelu at ddisgyblion fel nhw – gan roi bob cyfle iddynt aros yn heini ac yn iach. Yn ogystal â bod yn dda iddyn nhw, mae hefyd yn rhan o strategaeth tymor hir sydd ei angen arnom i gadw pwysau oddi ar yr NHS a’r system ofal – gan gadw pobl yn iach ac allan o’r ysbyty. Fe ddangosodd fy ymweliad i “bentwr diogelwch” Ysbyty Gwynedd yr wythnos cynt y math o bwysau mae nhw odano. I’r holl ddoctoriaid, nyrsys, rheolwyr a staff eraill, diolch am y croeso a’r mewnwelediad.

Colofn Rhun yn yr Holyhead and Anglesey Mail 13 09 17

Mae cyfarfodydd dros y dyddiau diwethaf wedi fy atgoffa i mi pa mor bwysig yw bod Llywodraeth Cymru yn cydnabod y gefnogaeth sydd ei hangen ar rai o’r bobl fwyaf bregus yn ein cymunedau. Mae arian ‘Cefnogi Pobl’ yn cyfrannu tuag at ystod eang o rwydweithiau cefnogi, ac os caiff arian ei dorri, bydd rhai o’r rheiny sydd angen help fwyaf yn teimlo’r effaith yn uniongyrchol.

Mae digartrefedd yn rhywbeth y bydd y rhan fwyaf o bobl yn ddigon ffodus i’w osgoi, ond gall ein hamgylchiadau newid yn gyflym iawn, gan ein gadael ni’n agored i niwed mewn ffyrdd nad oeddem erioed yn meddwl yn bosibl. Mae llawer gormod o bobl – yn ifanc ac yn hen – yn cael eu hunain, am ba reswm bynnag, a thrwy ddim bai eu hunain, yn methu â chael to uwch eu pen.

Dyna pam mae grwpiau fel Digartref Ynys Môn a Gorwel a gyfarfûm â’r wythnos hon, yn darparu gwasanaeth hanfodol. Mae yna grwpiau eraill hefyd, rydw i wedi cyfarfod llawer ohonynt yn y gorffennol ac yn edrych ymlaen at weithio gyda nhw eto.

Ond mae eu gwasanaethau’n costio arian, ac mae cronfeydd Cefnogi Pobl wedi dod yn asgwrn cefn llawer o’r hyn maen nhw’n ei wneud. Mae’r arian wedi’i dorri eisoes dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf, ond ceir pwynt lle na all sefydliadau nad ydynt yn gwneud elw fel y rhain wynebu mwy o wasgfa. Byddaf yn edrych am gyfleoedd i atgoffa Llywodraeth Cymru am beryglon gwneud toriadau yn y meysydd hyn.

Byddaf hefyd yn cadw’r pwysau i wella cysylltiad ffonau symudol a band eang. Rwy’n gobeithio y bydd y rhai a ddaeth i ddigwyddiad a wnes i ei drefnu yn Cartio Mon yr wythnos diwethaf wedi cael defnydd ohono. Roedd yn gyfle i unigolion a busnesau sgwrsio’n uniongyrchol â Llywodraeth Cymru, Openreach, Vodafone ac EE am eu hanghenion a’u rhwystredigaeth. (Ac yr wyf yn ymddiheuro i’r rhai a ddaeth yno ddau ddiwrnod yn hwyr, oherwydd bod y dyddiad anghywir wedi’i argraffu mewn erthygl newyddion … ond mae fy swyddfa bob amser yn agored i chi!)

Yn olaf, uwch reolwyr Barclays oedd y diweddaraf i ddod i’m swyddfa i esbonio’r rheswm y tu ôl i’w penderfyniad i gau banc arall. Mae cau cangen Amlwch ym mis Tachwedd yn ergyd arall i’r dref. Ni allwn ni beidio, ac ni ddylem, ddod yn imiwn i’r penderfyniadau yma i gau a chodi ein hysgwyddau – a byddaf yn parhau i ddadlau gyda’r banciau mawr, fel y gwnes i gyda Barclays ar yr achlysur hwn, eu bod yn siomi eu cwsmeriaid ffyddlon.

Colofn Rhun i’r Holyhead and Anglesey Mail 16 08 17

Gwnaeth Ynys Môn ei hun yn falch yr wythnos diwethaf! Adeiladwyd llwyddiant yr Eisteddfod Genedlaethol ar waith caled ac ymroddiad unigolion a chymunedau ar draws yr ynys dros y blynyddoedd diwethaf. Cafodd targedau codi arian eu chwalu, a chyflwynwyd rhaglen o gystadlaethau a digwyddiadau a ysbrydolodd bobl o bob rhan o Gymru a thu hwnt i ddod i Ynys Môn. Maent yn gadael wedi cael y profiadau cyfoethocaf. Mae’r nifer fawr o negeseuon diolch i’r ynys am Eisteddfod wych yn dweud y cyfan. Doedd y rhywfaint o law yn gynnar yn yr wythnos ddim yn mynd i luchio dŵr oer ar yr Eisteddfod yma!

Dwi eisiau llongyfarch yn arbennig plant a phobl ifanc Ynys Môn a serenodd. O’r cyngerdd agoriadol – un o’r gorau mewn unrhyw Eisteddfod erioed, yn fy marn i! – i enillwyr cystadlaethau, fel unigolion ac aelodau o wahanol gorau, grwpiau a bandiau, bydd cannoedd o bobl ifanc wedi cael profiadau bythgofiadwy. Fe wnai sôn yn arbennig am Gôr Ieuenctid Môn, a’u harweinydd Mari Lloyd-Pritchard, a enillodd un o wobrau’r Eisteddfod – ‘Côr yr Wyl’ yn hwyr ar nos Sadwrn. Mae unrhyw un sy’n gwybod unrhyw beth am y safon o ganu corawl yr ydym yn ei fwynhau yng Nghymru ar hyn o bryd yn gwybod bod hyn yn dipyn o gamp. Llongyfarchiadau mawr!
 
Roedd hi’n wythnos brysur i mi fel eich Aelod Cynulliad hefyd! Mae’r Eisteddfod a gwleidyddiaeth a dadleuon yn mynd law yn llaw, a thu hwnt i gystadlaethau’r prif bafiliwn, mae’r wyl yn gartref i drafodaethau di-ri ar ddyfodol ein gwlad.
 
Fe’m gwahoddwyd i draddodi darlith flynyddol ‘Cymru a’r Byd’ eleni, a dewisais i ganolbwyntio ar yr angen i Lywodraeth Cymru ddatblygu strategaeth i ymgysylltu’n well â’r diaspora Cymreig, a’r rhai sy’n deillio o Gymru (neu dim ond gyda diddordeb yng Nghymru) fel y gallwn elwa fel cenedl. Y mwyaf o bobl sy’n lledaenu’r gair am Gymru yn rhyngwladol, neu sy’n dychwelyd yma i wario neu fuddsoddi, yna gorau’n byd.
 
Bûm hefyd yn cadeirio digwyddiad yn galw am hyfforddi Meddygon ym Mhrifysgol Bangor. Mae Llywodraeth Cymru yn dangos diffyg arweinyddiaeth ac uchelgais gwirioneddol ar hyn, ond mae ei angen ar ein GIG a’n cleifion.

Felly, mae’r Eisteddfod wedi mynd a dod, a gadael lot o atgofion hapus. O’r George ym Modedern i’r Iorwerth ym Mryngwran a gwestai di-ri, mae wedi gadael etifeddiaeth economaidd hefyd, gyda llawer o bobl yn siŵr o ddychwelyd i’r ynys ar ôl y croeso cynnes.

Ac wrth gwrs, mae Sioe Ynys Môn wych yr wythnos hon yn profi bod ein hynys yn gallu trefnu digwyddiadau llwyddiannus bob blwyddyn. Gadewch i ni nawr gynllunio ar gyfer Gemau’r Ynysoedd lwyddiannus yn 2025!

Colofn Rhun i’r Holyhead and Anglesey Mail 02 08 17

Mae’r Eisteddfod Genedlaethol bron yma. Alla i ddim aros! Gall Ynys Môn fod yn falch o’u hymrechion codi arian a pharatoadau ar gyfer y dathliad gwych o iaith a diwylliant Cymru. Maent yn perthyn i bob un ohonom, wedi’r cyfan – os ydym yn siarad Cymraeg neu ddim – yn union fel mae ein hanes yn perthyn i bob un ohonom. Ein hanes a threftadaeth sy’n helpu i’n gwneud ni pwy ydym.

Mae’r wythnos hon yn nodi canmlwyddiant un o frwydrau mwyaf gwaedlyd y Rhyfel Byd Cyntaf, yn Passchendaele. Yno y bu farw Ellis Evans o Drawsfynydd, ac yn Eisteddfod Penbedw 1917, cyhoeddwyd ei fod wedi ennill y Gadair. Roedd y Gadair wedi’i orchuddio gyda lliain du, a byth ers hynny, cyfeirwyd ato fel ‘Cadair Ddu Penbedw’.

Yn ddiweddar, gofynnais am gymorth Llywodraeth Cymru i amddiffyn cofebion i’r rhai a fu farw yn y rhyfel byd cyntaf – nid y math o gofebion mawr cyhoeddus a cenotaphs sydd eisoes yn cael eu diogelu, ond mae rhai bach mewn capeli, ysgolion a hyd yn oed ffatrïoedd. Mae llawer ohonynt eisoes wedi cael eu colli, neu yn cael eu bygwth. Pan fyddwn yn dweud “byddwn yn eu cofio” – mae’n rhaid i ni olygu hynny.

Ar ddydd Gwener ymwelais ag arddangosfa hanes lleol yn Rhoscolyn – arddangosfa wych, yn cynnwys straeon a phethau cofiadwy o orffennol y pentref. Daeth a’r hanes yn fyw!

Mae’r helynt dros gynlluniau Llywodraeth Cymru i adeiladu ‘Cylch Haearn’ enfawr yng Nghastell y Fflint yn dangos pwysigrwydd deall arwyddocâd hanes ein cenedl. Cofiwn ein hanes, rydym yn cofio ein concwest, ond rhoi cofeb i fyny i ddathlu hynny…?! Yn ôl pob golwg, doedd Gweinidogion na’r corff heneb Cadw ddim wedi meddwl bod gofyn i drethdalwyr Cymru i dalu bron i £ 400,000 i ddathlu ymgyrch Edward 1af i reoli a gorthrymu pobl Cymru gyda’i gylch o gestyll yn arwain at rai i holi cwestiynau. Mae dros 10,000 wedi llofnodi deiseb i wrthwynebu. O ganlyniad, mae ‘saib’ wedi bod i’r cynllun. Da iawn.

Y gwir yw nad oes digon o hanes yn cael ei ddysgu yn ein hysgolion o safbwynt y Cymry. Dylai pob un ohonom gael y cyfle i ddeall arwyddocâd digwyddiadau yn ein hanes, gan EIN safbwynt – digwyddiadau a’r grymoedd hynny sy’n ‘gwneud’ Cymru, o – ie – Edward 1af a’i ‘Gylch Haearn’, at ein treftadaeth ddiwydiannol, cyfraniad Cymru at y byd, camau a gymerwyd i danseilio’r iaith Gymraeg, ein ymddangosiad fel democratiaeth ifanc yn ddiweddar … mae cymaint i’w ddysgu.

Os nad ydym yn gwybod o ble yr ydym wedi dod, ni allwn benderfynu ble rydym eisiau mynd fel cenedl chwaith.

Colofn Rhun ap Iorwerth i’r Holyhead and Anglesey Mail 19 07 17

Dwi wastad yn awyddus i wneud pobl yn ymwybodol mai’r Cynulliad Cenedlaethol ydi eu deddfwrfa nhw, mai’r Senedd ydi eu hadeilad nhw, ac mai’r sedd dwi’n eistedd ynddi yn Siambr y Senedd ydi sedd Ynys Môn.

O ganlyniad i hyn, roeddwn i’n falch iawn o gael croesawu pedair ysgol gynradd o’r ynys i’r Senedd yr wythnos ddiwethaf, a dangos sedd Ynys Môn, eu sedd nhw, iddynt.

Gobeithiaf, ar ôl clywed y cwestiynau gwych gan ddisgyblion Ysgol y Borth, Ysgol Corn Hir, Ysgol Parc y Bont ac Ysgol Llanfechell y bydd nifer ohonynt yn anelu i eistedd yn sedd Ynys Môn yn y Senedd yn y dyfodol. Fe ofynnwyd nifer o gwestiynau i mi – am beth sy’n fy ysbrydoli, ein trafodaethau diweddar yn y Senedd yn ogystal â dyfodol Cymru, a mwy.

Fe wnes i drafod pwysigrwydd dysgu ieithoedd ychwanegol gyda disgyblion Parc y Bont a disgyblion Corn Hir, a braf oedd cael clywed fod plant Corn Hir yn cael un wers Ffrangeg yr wythnos yn barod. Fel disgyblion dwyieithog, roedden nhw’n frwdfrydig iawn o weld cyfleoedd i herio eu ffiniau ieithyddol, ac yn dilyn y drafodaeth gyda’r disgyblion, fe wnes i godi’r mater gyda’r Prif Weinidog yn y Siambr y prynhawn hwnnw.

Mae tystiolaeth yn dangos fod yna leihad mawr yn y nifer o ddisgyblion sy’n dysgu iaith dramor yn yr ysgol uwchradd yng Nghymru. Gofynnais i’r Prif Weinidog gytuno â’r galw diweddaraf gan y grŵp traws-bleidiol dwi’n ei gadeirio sef Cymru Rhyngwladol er mwyn gwireddu’r dyhead o gael Cymru dwyieithog ‘+1’.

Mae dysgu ieithoedd dramor, a thrwy hynny meithrin ymwybyddiaeth o ddiwylliannau gwahanol, yn holl-bwysig er mwyn trawsnewid disgyblion Cymru i fod yn ddinasyddion byd-eang.
Roeddwn i hefyd yn hynod falch o weld myfyrwyr yn manteisio ar y cyfle i greu busnes fel rhan o’u Her Menter ar gyfer y Fagloriaeth Gymreig.

Fe ges i fy synnu ar yr ochr orau yn y Ffair Arloesedd yn Ysgol David Hughes yn ddiweddar o weld cymaint o syniadau busnes cyffrous a gwreiddiol – ac mae rhai wedi datblygu i fod yn fusnesau go iawn yn barod megis ‘Arfordir Clothing’. Dymunaf yn dda i’r holl entrepreneuriaid ifanc gyda’u anturiaethau amrywiol.

Colofn Rhun i’r Holyhead and Anglesey Mail 24 05 17

Dydd Llun oedd y cyfle olaf i bobl gofrestru i bleidleisio yn yr etholiad ar Fehefin 8fed. Bydd llawer gormod wedi colli’r dyddiad cau, ac mae’n rhaid i ni barhau i bwyso’r neges: heb bleidlais, nid oes gennych lais. Mae cael pobl i gymryd rhan a chyfrannu i wleidyddiaeth yn rybweth y dylem fod yn ei annog o oedran ifanc.

Yn Ysgol Uwchradd Bodedern yn ddiweddar, cefais gyfle i drafod y syniad o Senedd Ieuenctid i Gymru gyda disgyblion. Mae’r Cynulliad yn ymgynghori am hyn ar hyn o bryd, ac mae’n bwysig fod pobl ifanc yn rhan o’r broses o’r cychwyn cyntaf.

Byddai Senedd Ieuenctid nid yn unig yn rhoi’r cyfle i bobl ifanc fynegi eu barn ond hefyd yn codi ymwybyddiaeth am y systemau gwleidyddol a seneddol sy’n effeithio ar eu bywydau. Yn bennaf oll byddai’n rhoi dylanwad i bobl ifanc.

Ba am i chithau hefyd gael dweud eich dweud? Rhannwch eich sylwadau drwy’r wefan www.seneddieuenctid.cymru

Mae hi hefyd yn bwysig fod pobl ifanc yn cael blas o fyd gwaith a dyna pam yr oeddwn i’n rhannu siomedigaeth nifer o fyfyrwyr a rhieni ar ôl iddynt gael clywed na fyddai profiad gwaith yn cael ei gynnig i ddisgyblion blynyddoedd 10 a 12 eleni. Mae hyn yn deillio o benderfyniadau Llywodraeth Cymru ynglyn â rôl a chyllid ‘Gyrfaoedd Cymru’, y corff a oedd yn arfer gwirio addasrwydd lleoliadau profiad gwaith. Roedd cynrychiolwyr byd addysg yn rhybuddio ar y pryd y gallai hyn roi profiad gwaith mewn peryg, gan roi ein pobl ifanc o dan anfantais.

Rydw i wedi ysgrifennu at Lywodaeth Cymru i ofyn iddyn nhw wneud popeth allen nhw i sicrhau fod profiad gwaith yn gallu parhau. Gydag ysgolion yn dweud nad oes ganddyn nhw’r capasiti i wirio lleoliadau eu hunain, mae’n rhaid i ni ddod o hyd i ffordd ymlaen.

Mae profiad gwaith yn hanfodol – nid yn unig yn rhoi blas o’r gweithle i ddisgyblion ac o’r cyfleoedd sydd ar gael iddyn nhw yn lleol, ond mae hefyd o gymorth mewn adeiladu eu hunan-hyder a’u sgiliau. Rydw i wedi gweld hynny yn y disgyblion syddd wedi dod am brofiad gwaith yn fy swyddfa i. Byddaf yn parhau i bwyso fel bod myfyrwyr Môn ddim yn colli allan.

Yn olaf, dwi’n aml yn canu clod sector bwyd a diod Môn yma yn fy nghofoln ac yn siambr y Cynulliad. Roeddwn yn falch yr wythnos hon o’i weld yn cael mwy o sylw fyth wrth i chef y Marram Grass, Ellis Barrie ragori ar y gyfres ‘Great British Menu’, gan ddefnyddio cynnyrch lleol gwych fel llymarch ‘Menai Oysters’. Rwy’n siwr ein bod ni i gyd yn dymuno’r gorau iddo yn y rownd derfynol.

Colofn Rhun i’r Holyhead and Anglesey Mail 10.05.17

Yn gynta’i gyd, llongyfarchiadau i’r holl gynghorwyr a gafodd eu hethol i gynrychioli eu cymunedau ar Gyngor Môn yn yr etholiad yr wythnos diwethaf. Rwy’n gwybod y byddwch i gyd yn ymwybodol o’r ymddiriedaeth mae eich cymunedau wedi ei roi ynddoch, ac edrychaf ymlaen i weithio gyda chi dros y blynyddoedd nesaf.

Rydw i hefyd eisiau llongyfarch pawb a roddodd eu henwau ymlaen yn yr etholiad yma. Mae pawb a gyflwynodd syniadau ac a weithiodd yn galed i ennill cefnogaeth wedi cyfrannu’n fawr i’r broses ddemocrataidd.

Cafodd Plaid Cymru ei etholiad leol orau erioed ar yr ynys, ac rydw i’n dymuno’n dda i Llinos Medi Huws wrth iddi arwain ei thîm o 14 o gynghorwyr. Hoffwn gymryd y cyfle hwn hefyd i ddiolch i Ieuan Williams am ei arweinyddiaeth o’r cyngor ers 2013. Yr hyn mae’r 4 blynedd ddiwethaf wedi ei ddangos ydy fod y grŵp sy’n rheoli a’r wrthblaid yn gallu gweithio’n adeiladol er lles yr ynys pan mae’n cyfrif, ac rydw i’n gobeithio y bydd hyn yn parhau yn yr awdurdod newydd.

Rydym i gyd yn falch o allu galw Ynys Môn yn gartref i ni, ac allwn i ddim dymuno cael gwell cymuned i fyw ynddi ac i fagu fy nheulu, ond mae gennym ein heriau, ac yn y blynyddoedd i ddod mae’n rhaid i ni i gyd fel aelodau etholedig fynd i’r afael a’r dasg o ddelio hefo nhw.

Mae gadael yr UE yn bennaf ymysg y rheiny. Mae angen atgoffa llywodraeth Prydain yn wastadol am ein anghenion, a chofio fod sefyllfa Cymru ac Ynys Môn yn whanol mewn nifer o ffyrdd i rannau eraill o Brydain. Mae Lloegr yn mewnforio mwy na mae’n allforio o’r UE, er enghraifft, gyda Cymru yn allforiwr net. Dyna pam mae’r farchnad sengl mor bwysig i ni ac i gwmniau yma ym Môn sydd yn allforio i’r UE ac ymhellach. Porthladd Caergybi yw’r prif gyswllt cludo ffordd rhwng Prydain – ac Erwop gyfandirol – a’r Iwerddon, felly allwn ni ddim fforddio i gael ffin galed a allai gostio’n ddrud i ni mewn masnach a swyddi. Ac mae’n rhaid i Brydain sicrhau fod ein ffermydd teuluol, sydd mor hanfodol i economi a chymdeithas yr ynys, yn cael eu cefnogi.

Dyna pam yr ydym ni angen gymaint o brofiad a phosib yn ein cynrychiolaeth yn San Steffan. Ar ôl 26 mlynedd fel AS ac AC, a 4 blynedd mewn llywodraeth fel Dirprwy Brif Weinidog Cymru, mae gan Ieuan Wyn Jones y profiad hwnnw. Edrychaf ymlaen at weithio gyda fo.