Colofn Rhun i’r Holyhead and Anglesey Mail 25 04 18

“Gwenwch!” Yn eu lycra, fe gymerodd grŵp o feicwyr anhygoel lun cyn iddynt ddechrau eu taith o Ynys Môn i Gaerdydd, ac ymunais â nhw i ddymuno’n dda iddynt. Byddai meddwl am daith 200 milltir yn ddigon i wneud i lawer grio yn hytrach na gwenu! Fodd bynnag, dwi wedi gwneud y daith fy hun, ac yn gwybod teimlad mor braf ydy hi i gyrraedd pen y daith – yn enwedig ar ôl codi arian neu ymwybyddiaeth ar gyfer achos da.

Yn yr achos yma, yr Hosbis Dewi Sant newydd sy’n cael ei agor yn Ysbyty Penrhos Stanley yng Nghaergybi. Roedd Cadeirydd yr Ymddiriedolwyr, Lyndon Miles, ymhlith y beicwyr. Ers agor ym 1998, mae Hosbis Dewi Sant yn Llandudno wedi darparu’r gofal lliniarol gorau posibl i filoedd o bobl yn Ynys Môn, Gwynedd a Chonwy. Nawr, bydd y gofal hwnnw’n cael ei gynnig yn nes at y cartref i bobl ar Ynys Môn. Rwy’n ddiolchgar i dîm Dewi Sant am eu hymrwymiad i’r ynys.

Fe wnes i’r daith i Gaerdydd mewn ffordd llawer llai blinedig, lle roeddwn i’n gallu rhoi nifer o faterion Ynys Môn ar yr agenda. Gofynnais i’r Gweinidog dros yr Amgylchedd egluro pam mae staff sy’n monitro Afon Cefni i helpu i gynllunio amddiffynfeydd llifogydd newydd wedi cael eu symud i ddyletswyddau eraill. Nid yw’n ddigon da – mae angen atebion i’r bygythiad llifogydd gyda brys, yn Llangefni ac mewn mannau eraill.

Hefyd yn gysylltiedig â’r tywydd, rydym yn dal i ddelio ag effeithiau Storm Emma. Ar ôl dinistr y Marina, rwy’n falch o ddweud ein bod yn nesau at gyfarfod cyntaf Grŵp Defnyddwyr Porthladd Caergybi, y byddaf yn cyd-gadeirydd gydag AS yr ynys. Fe wnes i ymweld â Moelfre yr wythnos diwethaf i weld effeithiau’r storm yno hefyd. Byddaf yn helpu i gysylltu â’r awdurdod lleol ynghylch yr hyn sydd angen ei wneud i ddelio gyda’r effaith a gafodd y storm ar draeth y pentref.

Yn olaf – fe darodd storm wleidyddol Bae Caerdydd yr wythnos diwethaf gyda Llywodraeth Cymru Lafur yn bygwth mynd a’r Cynulliad i’r llys i’w atal rhag trafod adroddiad sy’n gysylltiedig â marwolaeth yr AC Carl Sargeant. Cefais fy siomi’n fawr gyda chamau gweithredu’r Llywodraeth. Mae’r Cynulliad yno i ddal y Llywodraeth i gyfrif – nid y ffordd arall rownd!

Wedi dweud hynny, efallai y bydd yn help gyda’r dasg bwysig o helpu pobl i wahaniaethu rhwng y Cynulliad a’r Llywodraeth. Y Cynulliad yw llais democrataidd Cymru. EICH llais CHI. Ac mae’n rhaid i’r Llywodraeth – y gellir ei newid mewn unrhyw etholiad – ei barchu bob amser.

Colofn Rhun i’r Holyhead and Anglesey Mail 11.04.18

Bydd nifer ohonoch wedi bod yn dilyn y ffrae diweddar dros gynlluniau’r RSPB i godi tâl o £5 am barcio yn Ynys Lawd. Rydw i’n teimlo’n anghyfforddus iawn am y newid arfaethedig yma.

Fe ysgrifennais at Bennaeth RSPB yng Nghymru y mis diwethaf, a cefais gyfarfod gyda hi yn Ynys Lawd yr wythnos diwethaf. Gofynnais iddynt ail-ystyried, gan bwysleisio pwysigrwydd Ynys Lawd i bobl Caergybi a Môn a gofyn iddynt ddatblygu cynllun fwy sensitif – pas blynyddol i bobl leol, er enghraifft, neu wahaniaethu rhwng parcio amser hir a byr. Fe ofynais hefyd iddynt rannu unrhyw elw gyda’r menter gymdeithasol sy’n rhedeg y goleudy – wedi’r cyfan, dyma pam mae lot o bobl yn ymweld ag Ynys Lawd.

Fe wnes i wrando ar RSPB hefyd. Dywedwyd wrthyf nad oedd dewis arall go iawn. Mae eu cyllid grant wedi mynd i lawr dros y blynyddoedd, ac mae angen iddyn nhw wneud Ynys Lawd yn gynaliadwy. Byddai’r tâl yn £2.50 ar amseroedd llai prysur o’r flwyddyn, yn hytrach na £5, a byddai am ddim cyn 9 y bore ac ar ôl 5 y prynhawn – delfrydol ar gyfer ymwelwyr lleol rheolaidd neu bobl sy’n mynd a’u cŵn am dro ayb (gwybodaeth bositif a ddylai wedi cael ei wneud yn gyhoeddus gan RSPB). Ond roeddwn yn dal eisiau iddynt gyfaddawdu.

Mae ymgyrch gret wedi tyfu ers i’r newidiadau arfaethedig gael eu gwneud yn gyhoeddus, ac rydw i’n ddiolchgar i bawb sydd wedi lobîo RSPB. Yn ddiweddarach yr wythnos diwethaf, dywedodd RSPB y byddent yn cyflwyno pas blynyddol o £20 i drigolion Ynys Cybi. Mae hyn yn gam yn y cyfeiriad iawn, ond mae’n dal i fod yn lot o arian, a byddai’n dda gweld y diffiniad o ‘lleol’ yn cael ei ehangu hefyd. Mae hefyd y mater o rannu elw. Ond rydym yn symud beth bynnag.

Felly gadewch i ni barhau i ddefnyddio grym perswâd…a hoffwn i RSPB ddefnyddio grym ymchwil i weithio allan sut y byddai’r tâl yn effeithio ar ddefnyddwyr lleol, gan gynnwys ymwelwyr i’r caffi, er enghraifft.

Efallai yn gyfreithiol fod Ynys Lawd yn eiddo i RSPB, ond ym Môn, rydym yn gwybod ei fod yn eiddo i ni i gyd go iawn.

Diweddariad gan Dŵr Cymru – ardal Llanddona

Newydd ddod oddi ar y ffôn efo Prif Weithredwr Dŵr Cymru Chris Jones i drafod y diweddaraf o ran eiddo sydd heb ddŵr yn Ynys Môn. Mae llawer ohonoch wedi bod mewn cysylltiad, ac rwyf wedi bod mewn cyswllt cyson gyda Dŵr Cymru. Rwy’n deall bellach mai ryw 200 eiddo sy’n dal wedi eu heffeithio – ffigwr sydd, wrth gwrs yn dal yn bryderus o uchel, ond cefais gyfle i drafod ymateb Dŵr Cymru a’r gwaith sy’n cael ei wneud i adfer cysylltiadau.

Yn gyntaf, mae’n bwysig iawn i fi bod y bobl fwyaf bregus yn cael pob cefnogaeth, ac rwy’n eich hannog i ffonio 0800 052 0130 i roi gwybod am unrhyw anghenion arbennig sydd gennych chi neu aelod o’r teulu neu gymydog. Cefais addewid y bydd pob cymorth posibl yn cael ei roi.

Rwy’n deall hefyd bod dŵr potel yn mynd i barhau i gael ei rannu yn Llanddona a Llangoed i’r bobl sy’n dal heb ddŵr.

Y cwestiwn mawr yn amlwg yw ‘pa bryd fydd y cyflenwad yn ei ôl?’. Wel yn sicr y gobaith ydi ailgysylltu erbyn heno. Mae’r system ei hun yn ôl yn ‘pressurized’ erbyn hyn, ond gyda rhai eiddo penodol ar is-rwydweithiau yn dal heb ddŵr oherwydd ‘air blocks’ yn y system, neu efallai oherwydd bod dŵr yn dal i ollwng o rai pibellau. Y gobaith yw bod pob cyswllt yn ei ôl erbyn heno, ond mae Dŵr Cymru ofn gwneud addewid llwyr rhag ofn bod problemau yn cymryd ychydig yn hirach i’w datrys mewn abell eiddo.

Plis cadwch mewn cysylltiad gyda fy swyddfa ar ebost rhun.apiorwerth@cynulliad.cymru neu 01248 723599 oes oes problemau penodol yr hoffech eu trafod.

Rwy’n ddiolchgar i Gynghorwyr lleol Plaid Cymru yn ward Seiriol am eu gwaith hwythau dros eu hetholwyr yn yr ardal sydd wedi dioddef waethaf.

Colofn Rhun ap Iorwerth i’r Holyhead and Anglesey Mail 14 02 18

Dwi’n falch o ddweud, gyntaf i gyd, fod eich Aelod Cynulliad yn dal i fod mewn un darn ar ôl gêm rygbi ffyrnig arall rhwng y Cynulliad a Thai’r Cyffredin ac Arglwyddi. Mae’n ddigwyddiad blynyddol, sy’n cael ei gynnal ar ddiwrnod gêm Cymru v Lloegr yn y Chwe Gwlad. Fe enillodd y Cynulliad unwaith eto (am y 7fed gwaith yn olynol rwan) ar ddydd Sadwrn, ond yn fwy pwysig, cawsom gyfle eto i godi ymwybyddiaeth o’n helusen, Bowel Cancer UK/Beating Bowel Cancer. Mae fy nghyd-weithiwr ym Mhlaid Cymru, Steffan Lewis AC, yn brwydro canser y coluddyn ar hyn o bryd, ac roedd o’n flaenllaw yn ein meddyliau wrth i ni gamu ar y cae ym Mharc Rosslyn yn Llundain.

Hefyd ar thema chwaraeon, hoffwn ddiolch i Ray Williams o Glwb Codi Pwysau a Ffitrwydd Caergybi ac Ynys Môn am roi tystiolaeth mor rymus i Bwyllgor Iechyd y Cynulliad yr wythnos diwethaf ar yr angen am fesurau brys i gynyddu gweithgaredd corfforol ymysg pobl ifanc. Roeddwn i eisiau iddo ddod i siarad gyda ni am fy mod yn gwybod gymaint o ddadleuwr angerddol a gwybodus ydy o yn y maes yma. Mae hi i fyny i ni fel Aelodau Cynulliad rwan i wneud yr achos dros weithredu gan y Llywodraeth.

Roedd fy ymarfer i gyda grŵp arbennig o ddisgyblion ysgol ar Ynys Môn yr wythnos ddiwethaf o natur feddyliol yn hytrach na chorfforol. Mae hi wastad yn braf cael cyfarfod gyda disgyblion, ond rhaid i mi ddiolch yn fawr i ddisgyblion blynyddoedd 3 a 4 yn Ysgol Henblas am wneud gwaith cartref mor dda cyn ein cyfarfod, fel fy mod wedi wynebu awr a hanner o gwestiynu di-dor. Fe wnes i wir fwynhau fy hun gyda chi – diolch bawb.

Mae ein hymchwiliad Pwyllgor Iechyd i weithgaredd corfforol wedi’i anelu at ddisgyblion fel nhw – gan roi bob cyfle iddynt aros yn heini ac yn iach. Yn ogystal â bod yn dda iddyn nhw, mae hefyd yn rhan o strategaeth tymor hir sydd ei angen arnom i gadw pwysau oddi ar yr NHS a’r system ofal – gan gadw pobl yn iach ac allan o’r ysbyty. Fe ddangosodd fy ymweliad i “bentwr diogelwch” Ysbyty Gwynedd yr wythnos cynt y math o bwysau mae nhw odano. I’r holl ddoctoriaid, nyrsys, rheolwyr a staff eraill, diolch am y croeso a’r mewnwelediad.

5G ar Ynys Môn

Tybed os gawsoch chi ffôn newydd yn anrheg Dolig? Sut signal sydd yna yn eich ardal chi? Cyn y Nadolig, fe wnes i holi’r Llywodraeth am y posibilrwydd o roi Ynys Môn ar flaen y gad hefo 5G.

Fideo: Canolfan Addysg Feddygol Prifysgol Bangor

Cyfarfod grêt bore ‘ma! Rydwi eisiau Canolfan i hyfforddi meddygon ym Mhrifysgol Bangor. Mae Prifysgol Bangor eisiau Canolfan i hyfforddi meddygon yn Mhrifysgol Bangor! Mi fyddwn yn parhau i bwyso ar Lywodraeth Cymru – mae angen addewid rwan am gynnydd sylweddol yn nifer y meddygon yr yda ni am eu hyfforddi yma yng Nghymru.

Mae Plaid Cymru yn arwain ar hyn ac mi gyrhaeddwn y nôd!