Mae angen mwy o gefnogaeth i Gynghorau i ddiogelu ysgolion gwledig: Ymgeisydd Arweinyddol Plaid Cymru

Mae AC Ynys Môn a’r ymgeisydd ar gyfer Arweinyddiaeth Plaid Cymru, Rhun ap Iorwerth, wedi datgelu ei gynlluniau i helpu i gadw ysgolion wrth wraidd ein cymunedau.

Mae Mr ap Iorwerth yn dweud ei fod yn cydymdeimlo â chynghorau sy’n gweithio i gyfyngiadau gwario tynnach a thynnach, tra hefyd yn dod dan bwysau gan Lywodraeth Cymru o nifer o gyfeiriadau sy’n gwrthdaro a’i gilydd.

Dywedodd: “Mae Llywodraeth Cymru eisiau rhoi’r argraff ei bod yn amddiffyn ysgolion gwledig trwy ddyfeisio ‘cod’ newydd y bydd yn rhaid i gynghorau ei ddilyn cyn cau ysgolion. Rwy’n croesawu unrhyw ymdrechion gwirioneddol i helpu ysgolion llai, ond ar yr un pryd â’r cod hwn yn cael ei ddatblygu, mae polisi’r Llywodraeth yn annog symud tuag at ysgolion mwy, ac yn hollbwysig, mae cod sydd ddim yn cael ei gefnogi gydag adnoddau ychwanegol yn llen fwg.”

Ychwanegodd: “Fel Prif Weinidog, hoffwn gefnogi Cynghorau i geisio dod o hyd i ffyrdd newydd ac arloesol o gadw ysgolion yn agored yn eu cymunedau, ac yr wyf yn arbennig yn ffafrio creu ‘Ysgolion Ardal’ aml-safle, gydag un Pennaeth ac un Corff Llywodraethol yn rhannu costau a gosod nodau a safonau cyffredin ar draws y gwahanol safleoedd, ond yn hollbwysig yn caniatáu i fwy o gymunedau gadw eu hysgolion cynradd.

“Ni fydd y ‘fargen newydd’ hon ar gyfer clystyrau ysgolion gwledig yn atal pob ysgol rhag cau, ond bydd yn rhoi grym i Gynghorau i edrych am atebion arloesol, yn helpu i gyflwyno safonau mewn lleoliad ysgol fechan, a bydd adnoddau priodol yn golygu bod natur wledig yn cael ei groesawu yn hytrach na chael ei ystyried fel baich.”

Dywedodd Mr ap Iorwerth nad yw wedi gwrthwynebu’n llwyr yr egwyddor o uno ysgolion lle nad oes unrhyw opsiynau eraill, a bod achosion lle mae rhai ysgolion yn anghynaladwy yn addysgol ac yn ariannol oherwydd niferoedd isel o ddisgyblion. Fodd bynnag, mae am i gynghorau gael helpu i sicrhau mai cau ydy’r dewis olaf.

Cenedl i’n Ieuenctid

Wrth i ddisgyblion Cymru dderbyn canlyniadau TGAU heddiw, mae Rhun ap Iorwerth wedi amlinellu rhai o’i gynlluniau i gefnogi pobl ifanc

Ar ddiwrnod canlyniadau arholiadau, mae ymgeisydd arweinyddol Plaid Cymru Rhun ap Iorwerth wedi llongyfarch myfyrwyr Cymru ar eu camp ac wedi amlinellu ei ‘Gynllun Cymru Ifanc’ a fyddai’n rhoi lles ieuenctid wrth galon penderfyniadau Llywodraeth Cymru.

Yn siarad ar ddiwrnod canlyniadau TGAU ac arholiadau eraill, dywedodd Rhun ap Iorwerth:

“Llongyfarchiadau i’r rhai a dderbyniodd eu canlyniadau TGAU ac arholiadau eraill ar ôl eu holl dyfalbarhau, a diolch i’r athrawon a staff ysgol am eu cefnogaeth a gwaith caled gyda’r disgyblion. Pob hwyl iddynt wrth iddynt wneud penderfyniadau am eu dyfodol.

“Mae rhoi’r cyfle i bobl ifanc gyrraedd eu potensial yn rywbeth sy’n bwysig iawn i mi. Rydw i’n credu’n gryf yn yr angen i roi’r rhyddid i addysgwyr godi a gwireddu uchelgeisiau dinasyddion ifanc Cymru.

“A rydw i eisiau rhoi lles ieuenctid Cymru wrth wraidd popeth mewn llywodraeth. Dyna pam yr ydw i, fel rhan o fy ymgyrch arweinyddol, yn cyhoeddi fy mwriad i greu ‘Cynllun Cymru Ifanc’ newydd, cynhwysfawr, i gefnogi pobl ifanc.

“Bydd y Cynllun yn cynnwys camau hybu a gwarchod iechyd corfforol a meddyliol drwy addysg a hamdden, ac yn rhoi gwir gyfle i’n hieuenctid osod yr agenda, gan gynnwys trwy ein Senedd Ieuenctid newydd yng Nghymru. Byddwn yn sefydlu gwasanaeth gwybodaeth a dinasyddiaeth, ‘Cymru Ifanc’ gan ddysgu oddi wrth ‘Young Scot’ yn yr Alban.

“Rwyf am i’n pobl ifanc fod yn gyffrous ynglŷn â thyfu i fynu yng Nghymru, a theimlo’u bod yn cael y gefnogaeth orau i gyrraedd eu potensial, yn academaidd, mewn gwaith, mewn iechyd ac yn gymdeithasol.

“A bwriad fy nghynllun ‘Dewch a’ch Sgiliau Gartref’ fyddai i geisio rhoi pob cyfle i’r rhai sydd wedi gadael i gael addysg a hyfforddiant ddod ‘nôl gartref i gyfrannu at ddyfodol Cymru.”

Mae AS ieuengaf Plaid Cymru, Ben Lake, wedi rhoi ei gefnogaeth i Rhun yn y ras arweinyddol. Dywedodd:

“Mae Rhun wedi amlinellu gweledigaeth gyffrous, ac o bwysigrwydd arbennig yw’r pwyslais mae’n ei roi ar ddyfodol cenedlaethau iau. Nid oes gennyf unrhyw amheuaeth fod gan Rhun yr angerdd a’r gallu i ysbrydoli’r gefnogaeth eang sydd ei angen i wireddu dyfodol o’r fath. Felly, rwy’n falch o gefnogi ei ymgeisyddiaeth i arwain Plaid Cymru.”

Rhun yn defnyddio datganiad Cynulliad i ddymuno penblwydd hapus i ganolfan yng Nghaergybi sydd wedi rhoi Môn ar fap chwaraeon y byd

Defnyddiodd Rhun ddatganiad 90 eiliad yn y Cynulliad Cenedlaethol yr wythnos hon i ganmol gwaith Canolfan Codi Pwysau a Ffitrwydd Caergybi ac Ynys Môn.

Roedd Rhun wedi mynychu dathliadau’r Ganolfan yn 50 oed yng Ngwesty Bae Trearddur dros y penwythnos, a oedd hefyd yn gyfle i ddathlu llwyddiant y codwyr pwysau Gareth Evans, Hannah Powell ac erill, yn ogystal a thalu teyrnged i sefydlwr y Ganolfan a’r enillydd medal Cymanwlad, Bob Wrench.

Yr wythnos hon, gwnaeth Rhun ddatganiad yn y Senedd yn canmol gwaith y Ganolfan yn eu cymuned leol yn ogystal ag ar y llwyfan byd-eang. Dywedodd:

“Diolch am y cyfle i ddymuno pen-blwydd hapus i sefydliad sy’n gwneud cyfraniad enfawr at iechyd a ffitrwydd Ynys Môn, ac sydd hefyd, yn digwydd bod, yn ganolfan rhagoriaeth chwaraeon o safon fyd-eang.

“Un o uchafbwyntiau Gemau’r Gymanwlad eleni oedd perfformiad y codwr pwysau Gareth Evans a enillodd y fedal aur. Roedd ei gamp wrth godi pwysau yn aruthrol, ond yr un mor drawiadol oedd yr angerdd a ddangosodd wrth redeg at ei hyfforddwr, Ray Williams, i ddathlu. Roedd Ray ei hun wedi sylweddoli breuddwyd fel hyfforddwr, ond cyn hyfforddi, roedd ef ei hun wedi ennill aur i Gymru yng Ngemau 1986 yng Nghaeredin. Cyflwynwyd Ray i godi pwysau gan Bob Wrench, enillydd efydd yng Ngemau Christchurch yn 1974, a Bob oedd â’r weledigaeth o sefydlu Canolfan Godi Pwysau a Ffitrwydd Caergybi ac Ynys Môn 50 mlynedd yn ôl.

“Yn athro chwaraeon ysgol uwchradd, nid yn unig oedd o’n dalentog iawn wrth godi pwysau, ond hefyd gallai weld beth all codi pwysau ei gynnig i bobl ifanc yr ardal, na fyddai efallai wedi cael cyfleoedd tebyg fel arall. Roedd Ray a Gareth ymysg y miloedd i gael budd. I roi syniad i chi o lwyddiant HAWFC, mae Ray ei hun wedi hyfforddi codwyr pwysau i 97 o fedalau aur ieuenctid ac uwch ar lefelau Cymreig a rhyngwladol. Ond mae agwedd gymunedol y clwb yn un sydd yr un mor bwysig. Mae hwn yn ganolfan gyda’i drysau ar agor i BAWB.

“Felly, Pen-blwydd Hapus a hir oes i’r sefydliad yma sydd wedi gwneud cymaint i’w gymuned a, thrwy ragoriaeth, wedi gwneud cymaint i helpu rhoi Caergybi a Môn ar fap chwaraeon y byd.”

AC yn gofyn am gefnogaeth i Marina Caergybi ac i ddysgu gael eu gwersi ar ôl yr ymateb i storm Emma

Gofynnodd Aelod Cynulliad Ynys Môn Rhun ap Iorwerth heddiw i Lywodraeth Cymru am ddiweddariad ar y gwaith clirio ar ôl storm Emma ym mhorthladd Caergybi.

Fodd bynnag, roedd yn siomedig gyda’r ymateb, yn enwedig o ystyried effaith amgylcheddol ac economaidd y difrod, a’r ffaith fod pryderon yn dal i gael eu lleisio gan bobl leol am yr ymdrechion clirio.

Yn ei gwestiwn i’r Ysgrifennydd Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Gwledig yn y Cynulliad heddiw, gofynnodd Rhun ap Iorwerth:

“Wrth edrych yn ôl, dwi’n meddwl fod rhai cwestiynau difrifol ynghylch cyflymder yr ymateb i’r hyn a ddigwyddodd yng Nghaergybi. Rwy’n credu ei bod yn eithaf clir ei fod o wedi bod, ac yn parhau i fod, yn fater amgylcheddol difrifol. Felly, efallai y gallech chi ein diweddaru a gollwyd cyfle i ymyrryd yn gynnar, i ddelio ag effeithiau amgylcheddol yr hyn a ddigwyddodd. A pha wersi a ddysgwyd, o ran sicrhau, os oes anghytundeb ynghylch pwy ddylai gymryd drosodd, y gall Llywodraeth Cymru neu’ch cyrff perthnasol ymyrryd?

“Yn ail, wrth edrych ymlaen, gan fod hynny’n hanfodol nawr, mae arnom angen sicrwydd ar yr hyn sy’n digwydd. Rwyf wedi clywed adroddiadau y bore yma o bobl yn dychwelyd o’r môr i Gaergybi am y tro cyntaf ers y digwyddiad, a chael eu synnu gyda’r hyn sydd ddim wedi cael ei wneud hyd yma. Mae angen sicrwydd arnom ynglyn ag ailadeiladu’r marina, ar help i unigolion a busnesau yr effeithiwyd arnynt, ac wrth gwrs ar yr angen i gamu ymlaen yn nhermau y gwaith clirio amgylcheddol, oherwydd mae llawer i’w wneud eto.”

Ar ôl y sesiwn gwestiynau, ychwanegodd:

“Roedd hwn yn ymateb siomedig arall gan Ysgrifennydd y Cabinet am ymateb Llywodraeth Cymru a’i asiantaethau i ddinistr storm Emma yng Nghaergybi. Mae pobl sy’n gweithio yn y marina, pobl sydd wedi colli cychod, a phobl sydd wedi bod ar draethau gogledd-orllewin Ynys Môn eu hunain i glirio polystyren oherwydd eu pryder am yr effaith amgylcheddol yn dweud wrthyf nad oedd yr ymateb yn ddigon cyflym, bod yna ddryswch dros pwy ddylai fod yn gwneud beth a bod y broblem yn dal i fodoli heddiw.

“Rwy’n gwerthfawrogi ystyriaeth yr Ysgrifennydd Cabinet ynghylch cefnogaeth ariannol bosibl ar gyfer atgyweirio isadeiledd cyhoeddus, a glanhau difrod amgylcheddol, ond yr oeddwn yn gobeithio cael mwy o arweiniad gan y Llywodraeth ar hyn, yn enwedig o ystyried yr effaith ar yr amgylchedd ac ar yr economi leol yn Ynys Môn.”

Dylai’r cysylltiad trydan barchu Cenedlaethau’r Dyfodol, medd AC

Bu Aelod Cynulliad Ynys Môn Rhun ap Iorwerth yn holi Llywodraeth Cymru am pa rôl allai Deddf Cenedlaethau’r Dyfodol ei chwarae mewn datblygiadau isadeiledd trydan yn Ynys Môn.

Dywedodd Rhun mai cysylltiad o dan y môr neu’r ddaear, yn hytrach na pheilonau newydd, fyddai’n gwarchod buddiannau pobl Môn rwan a chenedlaethau’r dyfodol orau, a dyma beth mae pobl Môn yn ofyn amdano. Nododd fod gennym Ddedf Cenedlaethau’r Dyfodol yng Nghymru a dylai’r cysylltiad trydan fod yn unol ag egwyddorion y ddeddf.

Yn siarad yn y siambr heddiw, dywedodd Rhun ap Iorwerth:

“Mae Grid Cenedlaethol yn bwriadu codi cysylltiad trydan newydd ar draws Ynys Môn efo’r gost yn brif – os nad yr unig – factor mewn penderfynu sut gysylltiad i’w gael, a beth maen nhw am wneud ydy mynd am yr opsiwn rhataf, sef peilonau uwchben y ddaear yn hytrach na mynd o dan y ddaear neu o dan y môr sef beth rydym ni yn Ynys Môn yn gofyn amdano fo.

“Mynd o dan y môr neu o dan y tir fyddai’n gwarchod buddiannau Ynys Môn rŵan, a chenedlaethau’r dyfodol yn Ynys Môn, ac mae ganddom ni Ddeddf Cenedlaethau’r Dyfodol yma yng Nghymru.

“Rŵan, chi ydy’r Ysgrifennydd Cabinet sydd â chyfrifoldeb dros weithrediad y Ddeddf honno. A ydych chi’n barod i roi ymrwymiad i weithio efo fi ac eraill fel ymgyrchwyr yn erbyn peilonau i wthio ar Grid, ar Ofgem, ar Lywodraeth Prydain – fydd yn gwneud y penderfyniad yn y pen draw – i sicrhau bod y cynllun cysylltu yma ddim ond yn gallu digwydd yn unol ag egwyddorion y darn pwysig yna o ddeddfwriaeth sydd wedi cael ei basio yn y lle yma?”

Yn ei ymateb, dywedodd yr Ysgrifennydd Cabinet:

“Rydw i’n gwybod am y gwaith y mae e wedi’i wneud yng nghyd-destun yr ynys ar y pwnc yma. Rydym ni fel Llywodraeth yn gweithio’n agosach gyda’r cyngor lleol ar y pethau mae ef wedi cyfeirio atyn nhw.

“Roeddwn i’n falch i weld y datganiad gan National Grid yn dweud

‘While these do not specifically place requirements on the National Grid or the development of new transmission lines, National Grid believes that the aims of the Act are important and deserve consideration.’

“Felly, mae yna beth gydnabyddiaeth gan y Grid Cenedlaethol o effaith y Ddeddf.

“Rwy’n clywed yr hyn y mae’r Aelod yn ei ddweud o ran ceblau dan y ddaear neu dan y môr, a safbwynt gychwynnol Llywodraeth Cymru yw mai tanddaearu yw’r dewis a ffefrir, ond bydd angen cael trafodaethau, abydd yr awdurdod lleol a Llywodraeth Cymru yn cymryd rhan mewn ynddynt wrth inni geisio gwneud yn fawr o’r manteision i’r ynys tra’n lliniaru effeithiau’r datblygiadau hyn.”

Yn siarad wedi’r cyfarfod yn y Senedd, ychwanegodd Rhun ap Iorwerth:

“Byddaf yn cyfarfod gyda Grid Cenedlaethol yn fuan i drafod y mater yma ymhwllach gyda nhw. Er nad ydynt hwy’n rhwym i’r Ddeddf, Mae’n bwysig fod egwyddorion y Ddeddf yn cael eu parchu.”

AC lleol Rhun ap Iorwerth yn rhoi addewid i wneud i ‘bob cennin pedr gyfri’ dros Marie Curie fis Chwefror eleni.

Mae AC Ynys Mon, Rhun ap Iorwerth wedi yn gofyn i pawb I rhoddi a gwisgo’r daffodil yn ystod mis Chwefror a mis Mawrth a helpu Nyrsys Marie Curie i ddarparu gofal a chefnogaeth i bobl sy’n byw gyda salwch terfynol a’u teuluoedd.

Mae Rhun ap Iorwerth wedi ymuno gyda Nyrsys Marie Curie Amy Law, Sue Thomas a Ruth Mcghee mewn digwyddiad yn y Senedd yng Nghaerdydd ar ddydd Mawrth, 6ed Chwefror i helpu lansio Apêl Fawr y Daffodil, sef ymgyrch codi arian flynyddol fwyaf Marie Curie.

Yn ogystal â rhoi ei gefnogaeth i’r apêl, mae Rhun ap Iorwerth yn annog pobl Ynys Mon i helpu codi mwy o arian nag erioed o’r blaen drwy’n syml rhoi cyfraniad a gwisgo bathodyn Daffodil Marie Curie, sydd ar gael gan wirfoddolwyr drwy’r wlad, mewn siopau Marie Curie, Superdrug, Spar, Poundworld a Hotter Shoes ac mewn canolfannau garddio Wyevale.

Dywedodd Rhun ap Iorwerth :“Mae’r arian sy’n cael ei godi drwy Apêl Fawr Daffodil Marie Curie yn helpu i ddarparu gofal a chefnogaeth i bobl ar amser pan maen nhw ei angen fwyaf. Rydw i’n falch o ‘gefnogi’r Cennin Pedr’ dros Marie Curie, a gobeithiaf y bydd pobl Cymru yn ymuno â mi wrth gefnogi pobl sy’n cael eu heffeithio gan salwch terfynol drwy’r wlad.”
Ychwanegodd Simon Jones, Pennaeth Polisi a Materion Cyhoeddus, Cymru, Marie Curie: “Mae cael cefnogaeth Rhun ap Iorwerth yn gwneud gwahaniaeth anferth i Marie Curie. Gyda’r help y maen nhw’n ei roi, rydym yn gallu codi ymwybyddiaeth ynglŷn â beth yr ydym ni’n ei wneud ac yn cyrraedd mwy o bobl sydd ein hangen.

“Mae ein gwasanaethau yn dibynnu ar gyfraniadau elusennol, ac felly hoffwn ddiolch o galon i bob un ohonoch sy’n rhoi cyfraniad ac yn gwisgo bathodyn Daffodil ym mis Chwefror a mis Mawrth eleni. Bydd yr arian a godir o Apêl Fawr y Daffodil yn helpu Nyrsys Marie Curie ddarparu gofal a chefnogaeth i bobl sy’n byw gyda salwch terfynol, a’u hanwyliaid, mewn cartrefi drwy Gymru, yn ogystal ag yn un o Hosbisau’r elusen, Hosbis Caerdydd a’r Fro ym Mhenarth.”

Am fwy o wybodaeth ynglŷn ag Apêl Fawr y Daffodil ac er mwyn gwirfoddoli i gasglu dros Marie Curie, cysylltwch drwy ffonio 0845 601 3107* neu ewch i www.mariecurie.org.uk/daffodil. Er mwyn gwneud cyfraniad o £5, anfonwch neges destun *DAFF at 70111 neu ffoniwch 0800 716 146 er mwyn cyfrannu dros y ffôn.

Capsiwn y llun: Rhun ap Iorwerth gyda Nyrsys Marie Curie Amy Law, Sue Thomas a Ruth McGhee

Rhun ap Iorwerth yn galw am derfyn i breifateiddio graddol o fewn Gwasanaeth Iechyd Cymru

Mae mwy o wasanaethau iechyd Cymreig yn cael eu hallanoli i gwmni preifat. Fe ddatgelodd Prif Chwip Plaid Cymru Rhun ap Iorwerth y wybodaeth yng Nghwestiynau i’r Prif Weinidog wrth ddirprwyo i Leanne Wood.

Mae gwasanaethai dialysis yn Ysbyty Maelor Wrecsam yn y broses o gael eu preifateiddio i gwmni preifat “o dan oruchwyliaeth y Prif Weinidog Carwyn Jones”, gyda gwerth £700,000 o arbedion yn dod o “daliadau salwch, gwyliau a phensiynau staff y gwasanaeth iechyd”.

Credir bod y trafodaethau’n ymwneud ag allanoli’r gwasanaeth i gwmni preifat fel ‘Braun Avitum’, sydd eisoes yn rhedeg gwasanaethau dialysis yn Ysbyty Gwynedd ac Alltwen.

Gallai’r gwasanaeth gael ei drosglwyddo i gwmni preifat mewn ychydig wythnosau yn dilyn bod allan i dendr o dan nodyn caffael “Sell2Wales” Llywodraeth Cymru. O dan y cynlluniau preifateiddio, bydd staff yn cael eu hallanoli i gwmni preifat gan golli eu hawliau lefel-GIG o ran amodau a thermau.

Fe nododd Rhun ap Iorwerth fod system iechyd dwy-haen yn tyfu o dan y llywodraeth Lafur, gyda chleifion yn cael eu hannog i ystyried talu am driniaeth neu ddiagnosis cynt yn hytrach nag wynebu amseroedd aros hir.

Yn siarad yn dilyn Cwestiynau i’r Prif Weinidog, dywedodd Rhun ap Iorwerth AC:

“Mae’n anhygoel bod Prif Weinidog Cymru yn caniatáu preifateiddio graddol o wasanaethau iechyd o dan ei oruchwyliaeth.

“Fe addawodd maniffesto 2016 Llafur y byddai’r ‘gwasanaeth iechyd yn cael ei foderneiddio ond nid ei breifateiddio’, ond yn dilyn yr argyfwng tymhorol diweddar, mae’n edrych mwy fel achos o ‘breifateiddio ond nid moderneiddio’.

“Mae hefyd yn dod yn gynyddol glir fod amseroedd aros hirach yn creu system iechyd dwy-haen, lle mae’r rheini sydd â’r gallu i dalu yn gallu cael llawdriniaethau o fewn amser rhesymol, ond bod y rheini sy’n ddibynnol ar y Gwasanaeth Iechyd Gwladol yn wynebu aros yn hir gan ddioddef canlyniadau posib i’w hiechyd yn sgil hynny.

“Nid mater o ideoleg yw hyn, ond mater o flaenoriaethu darparu cleifion Cymru â’r gofal maent eu hangen yn hytrach na chaniatáu cwmnïau preifat i wneud elw drwy bigo i ffwrdd ar wasanaethau iechyd craidd. Mae hefyd ynglŷn â gwarchod staff cydwybodol, sydd eisoes dan straen, rhag wynebu dirywiad i’w amodau a thermau.

“Mae’n hen bryd i Lywodraeth Cymru greu cynllun hirdymor ar gyfer gwasanaeth iechyd cynaliadwy.”

Fideo: Rheilffyrdd Ynys Môn

Mewn ymateb i sylwadau gan AC Ynys Môn Rhun ap Iorwerth yn y Cynulliad ddoe, cafodd ymateb addawol gan Lywodraeth Cymru am y potensial i ail-agor y rheilffordd i Langefni, a hefyd i Amlwch, ond hefyd am wella cysylltiadau i Faes Awyr Môn.

Yn siarad yn y Senedd, gofynnodd Rhun ap Iorwerth:

“Roeddwn yn falch pan y gwnaethoch gyhoeddi’n ddiweddar fod Llangefni ar restr o orsafoedd a allai gael eu hail-agor. Allai ofyn am sicrwydd fod hyn dal ar y gweill, ac allai ofyn i chi symud tuag at beth yr ydw i’n obeithio fydd yn ganlyniad positif ar y posibilrwydd o afor y rheilffordd i Langefni, agor gorsaf Llangefni, ond hefyd – ac yn hanfodol – tu hwnt i Langefni ac ymlaen i Amlwch? Oherwydd byddai agor llinell i Amlwch yn gallu trawsnewid tref sydd wedi dioddef yn ddiweddar, ac mae gennym gyfle unigryw yma gan fod rheilffordd eisoes yn bod a’i fod mewn cyflwr da iawn, iawn, sydd dim ond angen ychydig o uwchraddio a chefnogaeth gan Lywodraeth Cymru.”

Yn ei ymateb, dywedodd yr Ysgrifennydd Cabinet dros yr Economi a Thrafnidiaeth, Ken Skates:

“Mae’r Aelod wedi bod yn angerddol am ail-agor yr orsaf yn Llangefni, a’r lein i Amlwch, ac mae’n rhywbeth yr ydw i yn gefnogol ohono hefyd. Rydym yn ceisio rhoi gorsafoedd yng Nghymru ar flaen y rhestr er mwyn gallu denu buddsoddiad gan Lywodraeth y DG, ond, ynglŷn â’r enghraifft benodol yma, byddwn yn hapus i gyfarfod gyda’r Aelod i drafod cynnydd, os mae’n cael ei wneud, oherwydd dwi’n meddwl fod ganddo botensial anferth yn y tymor byr, efallai fel rheilffordd dreftadaeth, ond yn y tymor hirach fel llinell cario teithwyr llawn.

“Dwi’n meddwl bod potensial hefyd mewn gwella cysylltiadau rhwng y prif rheilffordd a Maes Awyr Môn.”

Trafod dementia yn y Gymru wledig mewn cyfarfod yn y Cynulliad Cenedlaethol

Cyfarfu Aelodau Cynulliad Plaid Cymru gyda’r elusen Alzheimer’s Society Cymru yn y Cynulliad Cenedlaethol i drafod dyfodol gofal dementia yn y Gymru wledig.

Dywedodd Ysgrifennydd Iechyd Cysgodol Plaid Cymru Rhun ap Iorwerth AC:

“Yn Sioe Frenhinol y llynedd fe wnes helpu i lansio adroddiad Alzheimer’s Society ar ddarparu gofal dementia yn y Gymru wledig, ond ymddengys mai ychydig iawn sydd wedi digwydd ers hynny i awgrymu fod y Llywodraeth wedi mabwysiadu syniadau da yr adroddiad hwnnw. Bydd Simon a finnau yn parhau i weithio gyda Alzheimer’s Society i sicrhau fod anghenion Cymru wledig yn cael eu wir adlewyrchu ym mholisi a gweithredoedd y Llywodraeth. Dydy ‘un maint’ ddim yn ffitio pawb pan mae hi’n dod i ofal dementia.”

Dywedodd Ysgrifennydd Cysgodol Plaid Cymru dros Faterion Gwledig a’r AC dros Ganolbarth a Gorllewin Cymru, Simon Thomas:

“Mae’r heriau cy’n wynebu pobl gyda dementia yn ardaloedd gwledig y wlad yn aml wedi’i dwysau gan ddiffyg gwasanathau sylfaenol i fynd i’r afael a fo.

“Rydw i’n ddiolchgar am waith Alzheimer’s Society Cymru. Mae’r adroddiad ar Ddementia yn y Gymru wledig yn disgrifio’r profiadau o safbwynt y rhai sydd wedi’u heffeithio, sydd o bwysigrwydd allweddol mewn amlygu’r diffygion mewn trafnidiaeth, gwasanaethau cefnogi ac ymwybyddiaeth cyffredinol ymysg y cyhoedd, i sicrhau fod pethau ddim yn gallu cario ymlaen fel mae nhw ar hyn o bryd.”

“Byddaf yn codi’r materion yma gyda’r Llywodraeth Lafur a’r Cynghorau Sir perthnasol i adleisio pryderon Alzheimer’s Society. Rydw i’n bryderus yn benodol am y diffyg darpariaeth o welyau nyrsio preswyl.”

Ychwanegodd Sue Phelps, Cyfarwyddwr Alzheimer’s Society yng Nghymru:

“Mae Alzheimer’s Society Cymru yn ymgyrchu am well bargen i bobol sy’n byw mewn ardaloedd gwledig ac wedi’u heffeithio gan ddementia. Rydym yn ddiolchgar i Simon Thomas AC a Rhun ap Iorwerth AC am eu hamser i siarad gyda ni am y materion mae pobl yn eu hwynebu ac yn edrych ymlaen at gydweithio i sicrhau fod strategaeth dementia newydd Llywodraeth Cymru yn delifro gwelliannau pendant i bobl wedi’u heffeithio gan ddementia ar draws cymunedau gwledig Cymru.”

Pobl ifanc ddigartref o Ynys Môn yn rhannu eu syniadau gydag ACau yng Nghaerdydd

Teithiodd grŵp o bobl ifanc o Ynys Môn i’r Cynulliad Cenedlaethol yng Nghaerdydd yr wythnos hon i gymryd rhan mewn dadl ar Ddigartrefedd ymysg pobl ifanc.
 
Trefnwyd y ddadl, a noddwyd gan AC Ynys Môn Rhun ap Iorwerth, gan fyfyriwr PhD o Brifysgol Bangor Natalie Roberts a Dr Julia Wardhaugh, yn gweithio gyda Digartref Môn, gyda chymorth grant a ddarparwyd gan Gyfrif Cyflymu Effaith ESRC trwy Brifysgol Bangor
 
Daeth nifer o bobl ifanc o Ynys Môn, sy’n byw mewn llety â chymorth ar hyn o bryd, i siarad ag Aelodau’r Cynulliad o wahanol bleidiau am faterion sy’n effeithio arnynt.
 
Yn siarad ar ôl y digwyddiad, dywedodd AC Ynys Môn Rhun ap Iorwerth:
 
“Roedd hi’n wych gallu croesawu pobl ifanc o Ynys Môn i’r Cynulliad Cenedlaethol heddiw i gymryd rhan mewn dadl ar ddigartrefedd ieuenctid. Buom yn trafod nifer o faterion, o dai cymdeithasol i’r rhaglen Cefnogi Pobl, a hoffwn ddiolch iddynt am rannu eu profiadau a’u syniadau gyda ni. ”
 
Dywedodd y cyd-drefnydd Natalie Roberts:
 
“Rwy’n credu bod hwn wedi bod yn brosiect cyffrous a phwysig iawn, a rydw i wedi mwynhau bod yn rhan ohono. Mae’r bobl ifanc dan sylw wedi gweithio’n dda fel tîm i baratoi a chyflwyno’r cyflwyniad sy’n cwmpasu materion y maent yn frwdfrydig amdanynt. Roedd y ddadl yn llwyddiannus a hoffem ddiolch i’r Aelodau Cynulliad a oedd yn bresennol am wrando ac ymateb i’r materion yr ymdriniwyd â nhw. Yn y pen draw, hoffem weld rhai o’n syniadau yn cael eu cymryd ymhellach ac efallai’n cael effaith ar bolisi digartrefedd yn y dyfodol yng Nghymru.”
 
Nododd rhai o’r bobl ifanc a gymerodd ran hefyd am eu profiad.
 
Dywedodd Phil Corrie “Roedd y ddadl yn ein galluogi i gael llais mewn sefyllfa ddadl ac i gael adborth gan Aelodau’r Cynulliad. Os ydym wedi effeithio ar ddim ond un pwnc sy’n ymwneud â digartrefedd, rydym wedi cael effaith.”
 
Dywedodd Josh Lloyd: “Mae Digartrefedd yn fater cymdeithasol hanfodol ac angen cael ei gydnabod. Mae’n bryder cynyddol ac mae angen gwneud rhywbeth”.
 
Ychwanegodd Camilla Zirniauskaite “Rwy’n credu bod y ddadl wedi dechrau sgwrs bwysig iawn am y problemau cymhleth ac anodd iawn. Rwy’n credu, fel tîm, ein bod wedi cael ein pwyntiau ar draws a gallu ddangos i’r ACau pam fod y materion hyn yn bwysig”.